بازسازی اهداف تعلیم و تربیت در عصر هوش مصنوعی: از مهارت آموزی تا شکوفایی انسانی

ظهور هوش مصنوعی، به ویژه هوش مصنوعی مولد، یکی از مهم ترین نقاط عطف تحول در نظام های تعلیم و تربیت معاصر به شمار می رود و بسیاری از اهداف سنتی آموزش را با چالش های بنیادین مواجه ساخته است. در شرایطی که بخش قابل توجهی از مهارت های شناختی، محاسباتی و حتی خلاقانه توسط سامانه های هوشمند قابل انجام است، تاکید صرف بر مهارت آموزی دیگر پاسخگوی نیازهای انسان و جامعه آینده نخواهد بود. ازاین رو، مسئله اصلی پژوهش حاضر، بازاندیشی در اهداف تعلیم و تربیت و تبیین الگویی نوین است که بتواند از رویکرد مهارت محور عبور کرده و شکوفایی همه جانبه انسان را به عنوان غایت اصلی تعلیم و تربیت در عصر هوش مصنوعی بازتعریف کند. پژوهش حاضر با روش تحلیل مفهومی و سنتز نظری و با بهره گیری از منابع فلسفه تعلیم و تربیت، اسناد بین المللی آموزش، ادبیات مرتبط با هوش مصنوعی و نظریه های معاصر شکوفایی انسانی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی اگرچه می تواند بسیاری از وظایف آموزشی، پردازش اطلاعات و انتقال دانش را بر عهده گیرد، اما قادر به جایگزینی ابعاد وجودی انسان نظیر خودآگاهی، قضاوت اخلاقی، معناجویی، مسئولیت پذیری، همدلی، خلاقیت اصیل و حکمت نیست. بر این اساس، اهداف تعلیم و تربیت باید از تربیت نیروی کار ماهر به سوی پرورش انسان های خودآیین، اخلاق مدار، خلاق، نقاد، تاب آور، مشارکت جو و برخوردار از توانایی زیستن معنادار تغییر یابد. در این راستا، الگویی مفهومی متشکل از شش بعد اساسی شامل شکوفایی شناختی، اخلاقی، وجودی، اجتماعی، خلاقانه و دیجیتال ارائه می شود که می تواند چارچوبی برای بازسازی برنامه های درسی، سیاست های آموزشی و تربیت معلمان در عصر هوش مصنوعی فراهم آورد. نتیجه گیری پژوهش بیانگر آن است که آینده تعلیم و تربیت نه در رقابت انسان با ماشین، بلکه در تقویت قابلیت های منحصربه فرد انسانی نهفته است؛ قابلیت هایی که فناوری توان تقلید کامل از آن ها را ندارد. ازاین رو، گذار از پارادایم مهارت آموزی به پارادایم شکوفایی انسانی، ضرورتی راهبردی برای بازسازی فلسفه تعلیم و تربیت در قرن بیست ویکم محسوب می شود‎.‎

کلیدواژه ها:

فلسفه تعلیم و تربیت ، هوش مصنوعی ، اهداف تعلیم و تربیت ، شکوفایی انسانی ، مهارت آموزی ، بازسازی فلسفی.