مثل،رب النوع و مقولات

بشر برای تسهیل فرایند ادراکی خود و شناخت جزئیات مبهم وجودی نیازمند مقوله بندی مفاهیم است. ذهن انسان ساختاری مقوله محور داشته و بر این اساس به شناخت محیط پیرامون می پردازد. مقولات اموری زبانی و منطقی هستند که فرآیند معرفت را تسهیل می کنند. لیکن به نظر برخی این مقولات در مورد تمامی عرصه هستی نمی توانند کارایی داشته باشند و تنها زمانی پاسخگوی نیازهای شناختی ما هستند که در محدوده ماهیات سخن بگوییم. بنابرین دایره استعمال و کارایی مقولات اساسا محدود است. اما دیدگاه ملاصدرا در مورد اصالت وجود تفسیر ویژ ه ای را در این باب رقم می زند. به این ترتیب که ساحت هستی مطابق با اندیشه صدرایی صرفا وجود است و سایر مفاهیم هم برخاسته از مراتب خود وجود هستند و نامی جز وجود ندارند لیکن ذهن انسان برای تسهیل امور و بین الاذهانی ساختن این امور دست به مفهوم سازی و مقوله بندی می زند. با‎ ‎پذیرش قول اصالت وجود و پذیرفتن تشکیکی بودن مراتب هستی همچنین می پدیریم که اموری از نهایت بهره ی وجودی و اموری دیگر از نهایت فقر وجودی برخوردارند. یعنی اموری هستند که حقیقی تر و اصیل تر از سایر امورند. در هستی شناسی صدرایی هرچه از عالم مجردات به سمت ماهیات و مادیات بیاییم از شدت غنای وجودی موجودات کاسته می شود. خداوند وجود محض است و پس از آن عالم مجردات واجد موجودیت قوی هستند. اما ما ضمن پذیرش اعتباری بودن مقولات و عدم اصالت آن ها میبینیم که ملاصدرا در ارائه نظر مهم و کلیدی خود در باب مثل از عناوینی استفاده کرده که گویای اعتبار مقولات است. این مشاهدات ما را به تناقضاتی در آراء ملاصدرا خواهد کشاند. همانطور که می دانیم مثل به عنوان حلقه ای اتصال عالم مجرد و مادی نمونه های اتم و اکمل موجودات مادی اند. موجوداتی که به خاطر تجرد و بساطتشان تن به هیچ نوع از مقولات نداده و در هیچ قالب مفهومی نمی گنجند. اما ما از آن ها تحت عنوان نوع اکمل، رب النوع و.. یاد میکنیم. و به علاوه عملا آن ها را دسته بندی می کنیم. اینان خود مجرد بوده و تن به هیچ دسته بندی نمی دهد و در عین حال این انواع صاحبان و مرجع های اصنام و اضلال خود در عالم ماده اند.

کلیدواژه ها:

رب النوع ، مقولات