واکاوی جریان شناسی فکری-تاریخی معتزله

معتزله به عنوان نخستین جریان عقل گرای نظام یافته در تاریخ تفکر اسلامی، در بستر تحولات سیاسی، فرهنگی و کلامی قرن نخست هجری پدید آمد. این مکتب که با تکیه بر اصول پنج گانه خود، به ویژه توحید و عدل، سعی در دفاع عقلی از شریعت داشت، توانست در دوره خلافت عباسیان به ویژه در عصر مامون به اوج قدرت و نفوذ دست یابد. بااین حال، این جریان فکری با روی آوری متوکل دوره افول خود را تجربه کرد و جای خود را به اشاعره داد. میراث فکری معتزله، باوجود تمام نقدهایی که بر آن وارد شده، تاثیری انکارناپذیر بر فلسفه، کلام و اصول فقه اسلامی برجای نهاده و بستری برای مباحثه های بنیادین درباره عقل و وحی در تمدن اسلامی فراهم آورده است. مقاله حاضر با رویکردی تاریخی-تحلیلی، به بررسی زمینه های شکل گیری، فراز و فرود و پیامدهای فکری این جریان تاثیرگذار پرداخته است‎.‎

کلیدواژه ها:

معتزله ، عقل گرایی ، کلام اسلامی ، عدل ، توحید.