سیر تحول مفهوم آزادی در اندیشه تربیتی از جان لاک تا پائولو فریره

آزادی یکی از بنیادی ترین مفاهیم در تاریخ اندیشه تربیتی است که معنا و کارکرد آن همواره متاثر از تحولات فلسفی، اجتماعی و سیاسی دستخوش تغییر شده است. از لیبرالیسم کلاسیک جان لاک، که آزادی را عمدتا به منزله حقی طبیعی و شرط رشد عقلانی و اخلاقی فرد تلقی می کند، تا رویکرد انتقادی پائولو فریره که آزادی را فرایندی تاریخی، اجتماعی و رهایی بخش در بستر گفت وگو و آگاهی انتقادی می داند، مفهوم آزادی در تعلیم و تربیت مسیر تحول چشمگیری را پیموده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین سیر تحول مفهوم آزادی در اندیشه تربیتی از جان لاک تا پائولو فریره، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه برداشت از آزادی در نظریه های تربیتی از آزادی فردی و حقوق طبیعی به آزادی انتقادی و رهایی بخش تحول یافته و این تحول چه پیامدهایی برای اهداف، نقش معلم، جایگاه یادگیرنده و فرایند آموزش داشته است. روش پژوهش، کیفی و از نوع مطالعه تطبیقی تاریخی با رویکرد تحلیل مفهومی است. داده ها از طریق بررسی آثار اصلی متفکران و منابع معتبر فلسفه و تاریخ اندیشه تربیتی گردآوری و با استفاده از تحلیل تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد که جان لاک آزادی را در چارچوب حقوق طبیعی، عقلانیت و استقلال فردی تفسیر می کند و تعلیم و تربیت را ابزاری برای پرورش انسان مسئول و خودمختار می داند. در مقابل، پائولو فریره آزادی را نه صرفا یک حق فردی، بلکه فرایندی اجتماعی برای رهایی از سلطه، شکل گیری آگاهی انتقادی و مشارکت فعال در تغییر واقعیت های اجتماعی تلقی می کند. این تحول بیانگر گذار از رویکرد فردگرایانه به رویکردی انتقادی و مشارکتی در فلسفه تربیت است. در نتیجه، مفهوم آزادی در تاریخ اندیشه تربیتی از تاکید بر حفظ حقوق فردی به سوی تاکید بر توانمندسازی انسان برای نقد ساختارهای سلطه و مشارکت در ساختن جامعه ای عادلانه حرکت کرده است. این تحول می تواند چارچوبی نظری برای بازاندیشی در اهداف و سیاست های نظام های آموزشی معاصر و تقویت رویکردهای مبتنی بر تفکر انتقادی، گفت وگو و عدالت آموزشی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

آزادی ، تاریخ اندیشه تربیتی ، جان لاک ، پائولو فریره ، تعلیم و تربیت ، آزادی انتقادی ، فلسفه تربیت