بررسی تحول تصویر شهر در شعر آزاد عربی قرن بیست ویکم؛ مطالعه موردی شعرهای محمود درویش و جانشینان او

این مقاله با هدف بررسی تحول تصویر شهر در شعر آزاد عربی قرن بیست ویکم، به مطالعه تطبیقی شعرهای محمود درویش و شاعران پس از او می پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که شهر در شعر معاصر عربی چگونه از تصویری عمدتا ملی، تاریخی و نمادین به فضایی چندلایه برای بازنمایی جنگ، مهاجرت، تبعید، فروپاشی هویت و امید اجتماعی تبدیل شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و تطبیقی است و داده های آن بر اساس تحلیل تصاویر، نمادها، عناصر بینامتنی، ساختارهای زبانی و مولفه های عاطفی و معنایی شهر در اشعار منتخب گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که در شعر محمود درویش، شهر اغلب با وطن، حافظه جمعی، بازگشت، مقاومت و هویت فلسطینی پیوند دارد؛ درحالی که در شعر شاعران پس از او، شهر بیش از پیش به فضایی بحرانی، گسسته و متکثر تبدیل می شود. این شاعران با بهره گیری از تصاویر دیوار، مرز، خرابه، ایستگاه، اردوگاه، خیابان خالی و خانه ویران، تجربه های جنگ و آوارگی را بازنمایی می کنند؛ بااین حال، عناصر طبیعی، خاطرات کودکی، زبان بومی و نشانه های زندگی روزمره همچنان امکان تداوم امید را فراهم می سازند. نتایج پژوهش همچنین نشان می دهد که جانشینان درویش ضمن تاثیرپذیری از الگوی «شهر وطن»، آن را با تجربه مهاجرت جهانی، بی خانمانی، چندپارگی هویت و بحران های معاصر گسترش داده اند. بنابراین، تصویر شهر در شعر آزاد عربی معاصر، هم سند ویرانی و هم ابزار بازسازی معنای جمعی است.

کلیدواژه ها:

تصویر شهر ، شعر آزاد عربی ، محمود درویش ، جانشینان درویش ، جنگ