بررسی تطبیقی جایگاه زن در اشعار حافظ و شاعران معاصر او (سلمان ساوجی ، کمال خجندی)

مسئله زن و چگونگی بازنمایی او در ادب فارسی از جمله مباحث بنیادین در پژوهش های ادبی است. در این مقاله با رویکردی تطبیقی، جایگاه زن در اشعار سه شاعر برجسته قرن هشتم هجری «حافظ شیرازی، سلمان ساوجی و کمال الدین خجندی » بررسی می شود. هدف پژوهش، تبیین تفاوت ها و شباهت های نگرش این شاعران به زن، و تحلیل لایه های عرفانی، عاشقانه و اجتماعی تصویر زن در آثار آنان است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه متون اصیل دیوان هاست. نتایج نشان می دهد که در حالی که سلمان ساوجی غالبا با نگاهی زمینی و تغزلی به زن می نگرد و او را مظهر زیبایی جسمانی و الهام عشق انسانی می داند و کمتر نمادی از جمال مطلق و راهی به سوی خدا است، حافظ با رویکردی نمادین و عرفانی زن را تجلی حقیقت و جلوه ای از جمال الهی معرفی می کند. کمال خجندی نیز میان این دو نگرش در نوسان است؛ نگاهش گاه عاشقانه و شخصی و گاه متاثر از مفاهیم عرفانی است. به طور کلی، هر سه شاعر با زبانی شاعرانه و تصویری پرجاذبه به بازتاب هویت زن در جهان بینی ادبی و فرهنگی عصر خویش پرداخته اند؛ اما شدت و نوع معناپردازی آنان از زن، تابع تفاوت در اندیشه، تجربه زیستی و بستر فرهنگی ایشان است.

کلیدواژه ها:

حافظ ، سلمان ساوجی ، کمال خجندی ، زن