زمینه ها و عوامل اختلاف امت در قرآن با نگاهی به تفاسیر معاصر فریقین

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل زمینه ها و عوامل اختلاف در میان امت اسلامی بر اساس آیات قرآن کریم و با نگاهی تطبیقی به تفاسیر معاصر فریقین (شیعه و سنی) انجام شده است. مسئله اصلی آن است که قرآن کریم به عنوان مهم ترین منبع هدایت و وحدت بخش امت اسلامی، چه عواملی را به عنوان ریشه ها و زمینه های اختلاف و پراکندگی در میان امت معرفی نموده است و مفسران معاصر شیعه و سنی چگونه این عوامل را تفسیر کرده اند. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است که با استفاده از منابع کتابخانه ای و نرم افزارهای تفسیری انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم بیست و چهار عامل اصلی را برای اختلاف در امت اسلامی معرفی نموده است که به ترتیب عبارتند از: (۱) بغی و تجاوز میان گروه ها، (۲) حسد، (۳) هواپرستی، (۴) زیغ قلبی و سوء استفاده از متشابهات، (۵) فراموش کردن بخشی از هدایت الهی، (۶) کتمان حق و بینات، (۷) تحریف و تغییر دین، (۸) تقلید کورکورانه از نیاکان، (۹) فرقه گرایی و حزب گرایی، (۱۰) تقطیع و قطعه قطعه کردن امر مشترک، (۱۱) استعلاء و استبداد سیاسی، (۱۲) استضعاف و تبعیض اجتماعی، (۱۳) ترف و مقاومت طبقه برخوردار، (۱۴) تمرکز ثروت در دست اغنیاء، (۱۵) تنازع و کشمکش، (۱۶) نزغ شیطان، (۱۷) ایجاد عداوت و بغضاء توسط شیطان، (۱۸) خمر و میسر به عنوان ابزار ایجاد دشمنی، (۱۹) فساد اقتصادی، (۲۰) فساد ناشی از رفتار انسان ها، (۲۱) ضعف تقوا و اصلاح نکردن نزاع، (۲۲) تعصب و حمیت جاهلی، (۲۳) تمسخر و تحقیر گروه های اجتماعی، و (۲۴) بدگمانی، تجسس و غیبت. در بخش تحلیل تطبیقی، دیدگاه مفسران شیعه (علامه طباطبایی، آیت الله خوئی، آیت الله جوادی آملی) و مفسران سنی (سید قطب، رشید رضا، وهبه زحیلی) در مورد هر یک از این بیست و چهار عامل مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که شناخت دقیق عوامل اختلاف از دیدگاه قرآن و درک تفاسیر فریقین، اولین گام برای ارائه راهکارهای عملی و قرآنی برای وحدت و همگرایی امت اسلامی است‎.‎

کلیدواژه ها:

اختلاف امت ، قرآن کریم ، تفاسیر معاصر ، فریقین ، شیعه ، سنی ، تفرقه ، وحدت اسلامی ، تفسیر تطبیقی‎.‎