رابطه قلدری در محل کار و تعارض کار-خانواده با بهره وری شغلی کارکنان شرکت نادی لاهیجان

در اقتصاد رقابتی معاصر، بهره وری شغلی موتور محرک بقا و موفقیت سازمان ها محسوب می شود و متاثر از ویژگی های فردی، کاری و سازمانی است. در محیط های صنعتی همچون شرکت نادی لاهیجان که نیازمند تولید مستمر و باکیفیت است، حفظ و ارتقای سطح بهره وری نیروی انسانی اهمیتی حیاتی دارد. با این حال، پدیده های مخرب روان شناختی در محیط کار نظیر قلدری سازمانی و تعارضات نقش، می توانند این بهره وری را به شدت تهدید کنند. قلدری در محل کار شامل رفتارهای خصمانه، تکرارشونده و عمدی است که با هدف تحقیر و منزوی سازی فرد اعمال می شود و سلامت روان و خودکارآمدی وی را تضعیف می کند. از سوی دیگر، تعارض کار-خانواده نوعی تضاد بین نقشی است که در آن فشارها و الزامات محیط کار و خانواده با یکدیگر تداخل یافته و به دلیل محدودیت منابع شناختی و زمانی، منجر به خستگی مفرط فرد می گردند. پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه قلدری در محل کار و تعارض کار-خانواده با بهره وری شغلی کارکنان شرکت نادی لاهیجان انجام پذیرفت. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش گردآوری و تحلیل داده ها، توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری این تحقیق را کلیه کارکنان شرکت نادی لاهیجان در سال ۱۴۰۴ تشکیل دادند که از میان آن ها حجم نمونه ای به تعداد ۱۵۰ نفر (شامل ۱۳۳ مرد و ۱۷ زن) با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شد. اکثریت اعضای نمونه (۵۶.۶۷ درصد) دارای مدرک تحصیلی کارشناسی بودند و میانگین سنی افراد ۳۴.۶۵ سال با انحراف معیار ۵.۰۸ بود. برای گردآوری داده ها از سه ابزار استاندارد استفاده شد: ۱) پرسشنامه بهره وری نیروی انسانی (MPQ) جاهد (۱۳۸۵) با ۴۱ گویه که ابعاد توان، شناخت شغل، حمایت سازمانی، انگیزش، بازخورد عملکرد، اعتبار تصمیمات، سازگاری با عوامل طبیعی و مشارکت را می سنجد؛ ۲) پرسشنامه اعمال منفی (NAQ) اینارسن و همکاران (۲۰۰۹) با ۲۲ گویه برای سنجش قلدری؛ و ۳) پرسشنامه تعارض کار-خانواده (WFCQ) کارلسون و همکاران (۲۰۰۰) با ۱۸ گویه که تعارضات را در ابعاد مبتنی بر زمان، توان فرسایی و رفتار ارزیابی می کند. داده ها با در نظر گرفتن ملاحظات اخلاقی جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ از طریق ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره تحلیل شدند. در بررسی مفروضه ها، توزیع نرمال داده ها با آزمون کولموگروف-اسمیرنف و استقلال خطاها با آزمون دوربین-واتسون (۱.۸۷) تایید گردید.نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که ارتباط منفی و معناداری بین قلدری در محل کار و نمره کل بهره وری شغلی (r = -‎‎۰.۶۲, P < ۰.۰۱‎) وجود دارد. همچنین تمامی ابعاد بهره وری شغلی نیز همبستگی منفی با قلدری داشتند. از سوی دیگر، رابطه بین نمره کل تعارض کار-خانواده و بهره وری شغلی نیز منفی و معنادار (r = -۰.۴۷, P < ۰.۰۱‎) گزارش شد و ابعاد تعارض کار-خانواده و خانواده-کار مبتنی بر زمان، توان فرسایی و رفتار نیز ارتباط معکوسی با میزان بهره وری نشان دادند. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه حاکی از آن بود که متغیرهای قلدری در محل کار (β = -۰.۵۸‎) و تعارض کار-خانواده (β = -۰.۴۶‎) توانستند به صورت هم زمان و معنادار (P < ۰.۰۰۱‎)، حدود ۲۱ درصد از واریانس متغیر بهره وری شغلی را تبیین و پیش بینی کنند (R² = ۰.۲۲, Adj R² = ۰.۲۱, F = ۵.۰۳‎). نتایج این پژوهش بیانگر آن است که محیط کاری آغشته به قلدری و رفتارهای آزارگرانه، امنیت روانی کارکنان شرکت نادی لاهیجان را مخدوش کرده و با مستهلک ساختن انرژی ذهنی و ایجاد فرسودگی، تمرکز افراد را از انجام کیفی وظایف منحرف می سازد. همچنین تداخل نقش های کاری و خانوادگی سبب می شود کارکنان نتوانند منابع محدود زمانی و روانی خود را به درستی مدیریت کنند که این امر با ایجاد خستگی مضاعف و کاهش انگیزه، بهره وری را به شدت تنزل می دهد. حضور هم زمان قلدری و تعارض نقش ها، ظرفیت عملکردی نیروی انسانی را با آسیب جدی مواجه می کند. بر پایه این نتایج، به مدیران شرکت نادی لاهیجان پیشنهاد می گردد برای صیانت از سرمایه های انسانی و ارتقای بهره وری، سیاست های سخت گیرانه ای (تحمل صفر) در قبال قلدری اتخاذ نمایند و سامانه ای امن و محرمانه جهت گزارش دهی تخلفات رفتاری ایجاد کنند. علاوه بر این، پیاده سازی برنامه های حمایت گرانه از تعادل کار و زندگی نظیر اعطای ساعات کاری انعطاف پذیر، توزیع عادلانه وظایف، احترام به مرزهای استراحت کارکنان پس از پایان کار و آموزش مهارت های مدیریت استرس، می تواند در کاهش تعارض کار-خانواده و بهبود عملکرد شغلی کارکنان تاثیری شگرف داشته باشد.

کلیدواژه ها:

بهره وری شغلی ، تعارض کار-خانواده ، قلدری در محل کار ، کارکنان شرکت نادی لاهیجان