از سواد مالی سنتی تا سواد مالی داده محور: مروری بر نقش کلان داده و هوش مصنوعی

سواد مالی یکی از مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت تصمیم گیری اقتصادی افراد، خانوارها و سازمان ها به شمار می رود و نقش تعیین کننده ای در ارتقای رفاه اقتصادی و کاهش آسیب پذیری مالی دارد. در دهه های گذشته، سواد مالی عمدتا بر آموزش مفاهیم پایه ای مانند بودجه بندی، پس انداز، سرمایه گذاری، مدیریت بدهی و شناخت محصولات مالی متمرکز بوده است. با این حال، گسترش فناوری های دیجیتال، توسعه خدمات مالی الکترونیکی، افزایش حجم داده های تولیدشده در فضای اقتصادی و ظهور فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، شرایط جدیدی را برای تصمیم گیری مالی ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، صرف آگاهی از مفاهیم سنتی مالی برای اتخاذ تصمیم های بهینه کافی نیست و افراد باید توانایی درک، تحلیل و ارزیابی داده های مالی و خروجی سامانه های هوشمند را نیز داشته باشند. هدف این مقاله، بررسی روند تحول سواد مالی از رویکرد سنتی به رویکرد داده محور و تبیین نقش کلان داده و هوش مصنوعی در این تحول است. پژوهش حاضر از نوع مروری بوده و با استفاده از روش کتابخانه ای و تحلیل منابع علمی معتبر فارسی و انگلیسی انجام شده است. یافته های مطالعه نشان می دهد که کلان داده و هوش مصنوعی ضمن ایجاد فرصت های جدید برای آموزش مالی، شخصی سازی خدمات، مدیریت ریسک و افزایش دسترسی به اطلاعات، موجب شکل گیری نسل جدیدی از سواد مالی شده اند که بر سواد داده ای، سواد دیجیتال و درک عملکرد الگوریتم های هوشمند تاکید دارد. همچنین نتایج نشان می دهد که در کنار مزایای گسترده این فناوری ها، چالش هایی نظیر حفظ حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، امنیت اطلاعات و شکاف دیجیتال نیز وجود دارد. در مجموع، توسعه سواد مالی داده محور به عنوان یکی از الزامات عصر اقتصاد دیجیتال شناخته می شود و مستلزم بازنگری در برنامه های آموزشی، سیاست های مالی و راهبردهای توسعه سرمایه انسانی است.

کلیدواژه ها:

سواد مالی ، سواد مالی داده محور ، کلان داده ، هوش مصنوعی ، اقتصاد دیجیتال