کارکرد نشانه شناختی عناصر پیرامتنی در دیوان «انقذتنی منی» یحیی السماوی بر اساس نظریه ژرار ژنت

پیرامتن ها (العتبات النصیه) به عنوان آستانه های ورود به متن، نقشی بنیادین در هدایت ادراکی مخاطب و رمزگشایی از لایه های زیرین معنایی ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل کارکردهای دلالتی و نشانه شناختی عناصر پیرامتنی در دیوان «انقذتنی منی» سروده یحیی السماوی، شاعر معاصر عراقی، به رشته تحریر درآمده است. این پژوهش از حیث هدف، بنیادی و از نظر روش شناسی، توصیفی–تحلیلی با رویکرد نقد ساختارگرایانه و تکیه بر نظریه پیرامتنیت ژرار ژنت است. جامعه پژوهش شامل کلیه مولفه های پیرامتنی و متن دیوان یادشده (چاپ ۲۰۱۴ بغداد) بوده که به شیوه تمام شماری اسنادی و فیش برداری متنی گردآوری و واکاوی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که عناصر پیرامتنی در این دیوان برخلاف دیدگاه های سنتی، عناصری صرفا تزیینی یا پیرامونی نبوده، بلکه نقشه راهبردی متن را می سازند. عنوان دیوان با ساختار پارادوکسیکال خود، تعارض اگزیستانسیالیستی «من گناهکار/زمینی» و «من متعالی/عاشق» را بازنمایی می کند. همچنین نشانه شناسی بصری جلد با تلفیق رنگ های سبز، قهوه ای و نارنجی، پلی میان خاک و افلاک و عشق زمینی و استعلای معنوی پدید می آورد. متن دست نویس اهداء و گزاره پایانی پشت جلد نیز افق خوانش مخاطب را به سوی یک رمانتیسم اخلاقی و عرفانی سوق می دهند. در نتیجه، پیرامتن ها در منظومه شعری السماوی به مثابه منشورهای معناساز عمل کرده و سیر استعلایی دیوان از بحران و حیرت به سمت یقین و نورانیت را سازمان دهی می کنند.

کلیدواژه ها:

پیرامتنیت ، ژرار ژنت ، یحیی السماوی ، دیوان انقذتنی منی ، نشانه شناسی ادبی.