سیمای زن در الهیات زرتشتی

جایگاه زن در الهیات زرتشتی از موضوعاتی است که با وجود اهمیت آن در شناخت نظام فکری ایران پیش از اسلام، کمتر به صورت مستقل مورد توجه قرار گرفته است. بررسی منابع پهلوی دوره ساسانی نشان می دهد که در نظام آفرینش زرتشتی، اهوره مزدا به عنوان آفریدگار جهان، در آن واحد واجد جنبه های پدرانه و مادرانه است و آفرینش در پرتو پیوند این دو ساحت معنا پیدا می کند. همچنین اهورانی ، که در برخی متون به عنوان همسران اهوره مزدا معرفی شده اند، بیانگر حضور فعال اصل زنانگی در ساختار الوهی هستند. اما روایت هایی نیز در متن هایی همچون بندهش یافت می شود که منشاء زن را به ماده دیو جهی می رساند. پرسش اصلی این است که جایگاه زن در الهیات زرتشتی که به طور عمده در دینکرد سوم و بندهش ترسیم شده است چگونه است؟ یافته های این پژوهش نشان خواهد داد بررسی عناصر مقدس مادی، به ویژه زمین و آب، حکایت از آن دارد که این عناصر به سبب ویژگی های زایندگی، پرورش و باروری، حامل نمادهای زنانه اند و جایگاهی مهمی در جهان بینی زرتشتی دارند. از سوی دیگر، مفهوم زنانگی تنها به عرصه طبیعت محدود نمی شود، بلکه در قلمرو خرد نیز تجلی می یابد؛ به گونه ای که خرد، به دو دسته بخش بندی می شود. خرد ذاتی و خرد اکتسابی و در این میان، خرد ذاتی با صفات مادینه توصیف می شود. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که زنانگی در الهیات زرتشتی مفهومی فراگیر و بنیادین است که از ساحت الوهیت خداوند تا آفرینش جهان هستی، خرد و سرشت انسان امتداد یافته و نقشی اساسی در تبیین نظم هستی ایفا می کند. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی و شیوه گردآوری منابع کتابخانه ای است.

کلیدواژه ها:

زن ، اناهیتا ، سپندارمذ ، آسن خرد