بررسی چالش های حقوقی استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی سازمان ها: مرور نظام مند

ادغام فناوری های هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی سازمان ها تحولی بنیادین در فرایندهای جذب، غربالگری، پایش عملکرد، ارتقا و تعدیل نیرو ایجاد کرده است. اگرچه این ابزارها با اتکا به پردازش کلان داده ها و الگوریتم های یادگیری ماشین موجب ارتقای سرعت، کاهش هزینه های اداری و بهینه سازی فرایند تصمیم گیری سازمانی می شوند، اما به کارگیری آن ها چالش های عمیق حقوقی، اخلاقی و مقرراتی پدید آورده است که نظام های حقوق کار و حقوق عمومی سنتی را به چالش می کشد. هدف این پژوهش، ارزیابی و مرور نظام مند چالش های حقوقی ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی با تاکید بر ابعاد تبعیض الگوریتمی، نقض حریم خصوصی، شفافیت و اصل تصمیم گیری انسانی، و مسئولیت مدنی ناشی از تصمیمات خودکار است. روش شناسی این تحقیق مبتنی بر مرور نظام مند با رویکرد توصیفی- تحلیلی و کتابخانه ای بر اساس پروتکل پریسما است که در آن اسناد، قوانین بین المللی و منطقه ای، و پژوهش های علمی معتبر داخلی و خارجی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ مورد واکاوی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که چالش های حقوقی در این حوزه در چهار محور بنیادین ساختاریافته اند: یکم، تبعیض سیستماتیک و سوگیری نهفته در داده های آموزشی که اصل برابری فرصت های شغلی را مخدوش می سازد؛ دوم، نقض حق بر حریم خصوصی و پردازش غیرقانونی داده های بیومتریک و رفتاری کارکنان از طریق نظارت مستمر الگوریتمی؛ سوم، چالش فقدان شفافیت یا پارادوکس «جعبه سیاه» که مانع از اعمال حق دسترسی، دفاع و نظارت قضایی بر تصمیمات شغلی می شود؛ و چهارم، خلاءهای تقنینی در تعیین رژیم مسئولیت مدنی میان کارفرما، توسعه دهنده نرم افزار و سامانه های هوشمند مستقل. نتایج این بررسی موید آن است که نظام های حقوقی موجود، از جمله قانون کار جمهوری اسلامی ایران، به دلیل فقدان مقررات گذاری ویژه در حوزه هوش مصنوعی نیازمند بازنگری بنیادین، تدوین آیین نامه های تخصصی ارزیابی اثرات حقوق بنیادین الگوریتم ها و استقرار سازوکارهای بازرسی مستقل هستند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت منابع انسانی ، چالش های حقوقی ، تبعیض الگوریتمی ، حریم خصوصی کارکنان ، مرور نظام مند ، حقوق کارکنان.