ارزیابی اثربخشی مدل مدیریت مشارکتی آفات مبتنی بر مشارکت مردمی و فناوری های ساده ارتباطی در حفاظت و پایش عرصه های منابع طبیعی کشور؛ موردکاوی سازمان منابع طبیعی استان تهران

مدیریت مشارکتی منابع طبیعی به عنوان رویکردی کلیدی در حکمرانی پایدار زیست بوم ها، در دهه های اخیر مورد توجه فزاینده قرار گرفته است. با این حال، تحقق عملی این الگو در کشورهایی با ساختارهای متمرکز حکمرانی، همواره با چالش های نهادی، ساختاری و فنی مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثربخشی مدل مدیریت مشارکتی آفات مبتنی بر مشارکت مردمی و استفاده از فناوری های ساده ارتباطی (تلفن همراه، پیامک و شبکه های اجتماعی) در حفاظت و پایش عرصه های منابع طبیعی، به مطالعه موردی سازمان منابع طبیعی استان تهران پرداخته است. در این مدل، مردم محلی، نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی، کارکنان ادارات منابع طبیعی شهرستان ها و مرتعداران، با استفاده از گوشی های تلفن همراه و از طریق ارسال پیامک یا پیام در شبکه های اجتماعی، همراه با عکس، فیلم و موقعیت دقیق جغرافیایی روی نقشه، وضعیت آفات در عرصه های منابع طبیعی را گزارش کرده اند. در مرحله بعد، اقدامات مدیریتی برای کنترل آفات، مبارزه و کاهش خسارت به موقع انجام شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش های کیفی و کمی، ابعاد مختلف پیاده سازی این مدل مشارکتی را در چارچوب حکمرانی مشارکتی مورد واکاوی قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که این مدل ساده، کم هزینه و مبتنی بر ظرفیت های موجود، ضمن افزایش چشمگیر دقت و سرعت پایش، زمینه ساز افزایش شفافیت اطلاعاتی، تسهیل تصمیم گیری مشارکتی و ارتقای اعتماد میان ذی نفعان شده است. مهم ترین دستاورد این مدل، تبدیل شدن جوامع محلی و نیروهای میدانی به "چشم های بینای" پایش منابع طبیعی است. با این حال، چالش هایی نظیر ضعف در توانمندسازی مستمر، محدودیت های پوشش شبکه های ارتباطی در مناطق صعب العبور، کمبود انگیزه های اقتصادی برای مشارکت کنندگان و موانع نهادی-ساختاری، از موانع اصلی تحقق کامل این مدل در استان تهران شناسایی شدند. پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی برای سنجش اثربخشی مدل مدیریت مشارکتی مبتنی بر مشارکت مردمی، پیشنهادهایی برای ارتقای کارایی این مدل در سطح ملی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت مشارکتی آفات ، مشارکت مردمی ، گزارش دهی شهروندی ، فناوری های ساده ارتباطی ، حفاظت از منابع طبیعی ، پایش مشارکتی