تبیین ابعاد حکمرانی نظام سلامت در ایران

حکمرانی سلامت به عنوان یکی از کارکردهای اساسی نظام های سلامت، نقش کلیدی در هدایت، سیاست گذاری، هماهنگی و نظارت بر بازیگران و سازمان های فعال در حوزه سلامت ایفا می کند. با وجود اهمیت روزافزون این مفهوم، نظام سلامت ایران با چالش های ساختاری، حقوقی، اطلاعاتی و مشارکتی متعددی مواجه است که شناسایی ابعاد اصلی حکمرانی را به امری ضروری تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین ابعاد حکمرانی سلامت در ایران انجام شد. روش پژوهش، تحلیل مضمون با رویکرد ترکیبی (ادبیات و مصاحبه با خبرگان) بود. در مرحله نخست، مطالعات مرتبط با حکمرانی سلامت بررسی و کدهای اولیه استخراج شدند. سپس کدها در قالب مضامین فرعی و ابعاد اصلی سازمان دهی شدند. در مرحله دوم، دیدگاه های ۱۲ نفر از خبرگان حوزه سلامت از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته بررسی و ابعاد استخراج شده اعتبارسنجی شدند. یافته ها نشان داد حکمرانی سلامت در ایران در سه مضمون فراگیر قرار گرفته و از هفت بعد تشکیل شده است: راهبری و سیاستگذاری سلامت، حکمرانی شبکه ای و همکاری بین بخشی، شفافیت، پاسخگویی و نظارت، مشارکت اجتماعی و ذی نفعان، حکمرانی اطلاعات، داده و فناوری سلامت، تنظیم گری و چارچوب حقوقی، و ظرفیت سازمانی و مدیریت منابع. این ابعاد با تاکید بر منابع معتبر داخلی و بین المللی و تایید خبرگان، مدلی یکپارچه و چندبعدی ارائه می دهند که می تواند به عنوان چارچوبی برای تحلیل، ارزیابی و اصلاح حکمرانی نظام سلامت در کشور مورد استفاده قرار گیرد. نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق حکمرانی اثربخش سلامت نیازمند توجه هم زمان به تمامی ابعاد و ایجاد هماهنگی و هم افزایی میان آنهاست. پیشنهاد می شود پژوهش های آتی به اعتبارسنجی کمی مدل، بررسی روابط میان ابعاد و طراحی ابزار سنجش حکمرانی سلامت بپردازند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی سلامت ، سلامت برای همه ، داده های سلامت ، سیاستگذاری سلامت ، فناوری سلامت ، نظام سلامت کشور