دیدگاه حافظ شیرازی درباره خاموشی در هشت دسته مفهومی

در غزلیات حافظ شیرازی، «خاموشی» نه یک پدیده ی زبانی یا اخلاقی ساده، که یک نظام معرفتی است. حافظ در پیوند با سنت عرفانی پیش از خود، با زبانی فشرده، تمثیلی و آکنده از طنز عارفانه، خاموشی را شرط محرمیت با راز، حجاب زدایی از حقیقت، و عالی ترین درجه سخن دانی بازتعریف می کند. این مقاله با بررسی حدود ۵۰ بیت از غزلیات حافظ و دسته بندی آنها در هشت مقوله مفهومی، نشان می دهد که خاموشی در اندیشه او از یک سو ریشه در نبود «اهل دل» و «محرم اسرار» دارد، از سوی دیگر از نمادهایی چون «سوسن زبان دار خاموش» و «زبان خموش پر از عربی» بهره می برد تا اثبات کند که «بی زبانی» خود عالی ترین وجه «زبان آوری» است. حافظ در نهایت، خاموشی را نه سکوت مطلق، که حضور سخنی می داند که از حروف و اصوات فراتر رفته و به «زبان حال» بدل شده است.

کلیدواژه ها:

حافظ ، خاموشی ، کتمان سر ، زبان سوسن ، محرم اسرار