تحلیل جایگزین های درآمدی برای کاهش وابستگی شهرداری کرج به عوارض ساخت‎ ‎و‎ ‎ساز

وابستگی مفرط شهرداری ها به عوارض پرنوسان و ناپایدار ساخت وساز، نظام مالیه و توسعه پایدار شهری را با چالش ها و مخاطرات جدی مواجه ساخته است؛ از این رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل و اولویت بندی جایگزین های درآمدی پایدار برای کاهش اتکای شهرداری کرج به درآمدهای ناشی از ساخت وساز انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش گردآوری و تحلیل داده ها، توصیفی-تحلیلی مبتنی بر رویکرد تصمیم گیری چندمعیاره فازی و شبکه ای است. ساختار مفهومی اولیه پس از غربال گری با تکنیک دلفی و نظر پنل خبرگان در چهار سطح (هدف، ۵ معیار اصلی، ۱۵ زیرمعیار و ۸ گزینه راهکار) نهایی گردید. تعیین اوزان و روابط اثرگذاری متقابل با تلفیق مدل های دیمتل (DEMATEL) و فرایند تحلیل شبکه ای (ANP) در نرم افزار Super ‎Decisions انجام شد و در نهایت، اولویت بندی گزینه های درآمدی با بهره گیری از تکنیک تاپسیس (TOPSIS) بر مبنای ماتریس بی مقیاس وزین و فواصل اقلیدسی از نقاط ایده آل مثبت و منفی به انجام رسید. یافته های حاصل از الگوی روابط علی دیمتل نشان داد که معیارهای پایداری مالی و امکان پذیری و ظرفیت نهادی به عنوان متغیرهای علی و اثرگذار سیستم شناخته شدند. بر اساس نتایج سوپرماتریس حد در مدل تحلیل شبکه ای، در میان معیارهای اصلی، امکان پذیری و ظرفیت نهادی و پایداری مالی بالاترین اهمیت را کسب کردند و در سطح زیرمعیارها، قابلیت اجرای نهادی و ثبات و پیش بینی پذیری درآمد به عنوان کلیدی ترین شاخص های تصمیم گیری تعیین گردیدند. همچنین نتایج نهایی رتبه بندی راهکارها در مدل تاپسیس مشخص ساخت که گزینه درآمدهای تبلیغاتی و حق نام گذاری با بیشترین ضریب نزدیکی در اولویت نخست قرار دارد و پس از آن درآمد از خدمات شهری و بهای خدمات، درآمدهای ناشی از پارکینگ و فضاهای تجاری شهری و بهره برداری درآمدزا از املاک و دارایی های شهرداری در رتبه های دوم تا چهارم جای گرفتند؛ در حالی که راهکارهایی نظیر مشارکت عمومی- خصوصی به دلیل محدودیت های نهادی و ریسک های اجرایی در مراتب پایین تر قرار گرفتند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که شهرداری کرج در کوتاه مدت باید تمرکز درآمدی خود را بر ابزارهای نقدشونده، کم ریسک، درون سازمانی و دارای پشتوانه اجرایی قوی نظیر بهای خدمات و تبلیغات محیطی متمرکز سازد و هم زمان با ارتقای بلوغ بوروکراتیک و ظرفیت های نهادی، بسترهای حقوقی لازم را برای ابزارهای سرمایه گذاری مشارکتی بلندمدت فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

درآمدهای پایدار شهری ، مالیه شهرداری ، تحلیل شبکه ای ، تکنیک تاپسیس ، شهرداری کرج.