مهاجرت اقلیمی در عصر دیجیتال: بازآرایی نابرابری ها، زیرساخت های پلتفرمی و کنش جمعی

تغییرات اقلیمی در کنار پیامدهای محیط زیستی، پیامدهای عمیقی برای ساختارهای اجتماعی، الگوهای جابه جایی جمعیت و روابط نابرابر قدرت ایجاد کرده است. مهاجرت اقلیمی در ادبیات جدید دیگر صرفا به عنوان واکنشی مستقیم به خشکسالی، سیلاب، افزایش دما یا سایر مخاطرات محیطی در نظر گرفته نمی شود، بلکه فرایندی چندبعدی است که تحت تاثیر نابرابری های اجتماعی، ظرفیت سازگاری، منابع اقتصادی، شبکه های اجتماعی و شرایط نهادی قرار دارد. هم زمان، گسترش فناوری های دیجیتال و پلتفرم های آنلاین، شیوه دسترسی افراد به اطلاعات، فرصت های شغلی، خدمات و شبکه های اجتماعی را دگرگون کرده است. با وجود این، دسترسی به این ظرفیت ها برابر نیست و شکاف دیجیتال می تواند خود به عاملی برای بازتولید نابرابری تبدیل شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ارتباط میان مهاجرت اقلیمی، نابرابری اجتماعی، عدالت اقلیمی، شکاف دیجیتال، زیرساخت های پلتفرمی و کنش جمعی، به مرور و تحلیل مطالعات علمی منتشرشده در بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ پرداخته است. یافته های مرور نشان می دهد که تغییرات اقلیمی به تنهایی تعیین کننده مهاجرت نیستند، بلکه اثر آنها از طریق آسیب پذیری و نابرابری اجتماعی تعدیل می شود. همچنین فناوری های دیجیتال و پلتفرم ها می توانند از یک سو ظرفیت سازگاری، دسترسی به اطلاعات و فرصت های اجتماعی و اقتصادی را افزایش دهند و از سوی دیگر، در شرایط دسترسی نابرابر، به بازتولید نابرابری منجر شوند. یافته مهم دیگر، اهمیت عاملیت مهاجران و ظرفیت شبکه های دیجیتال برای تبدیل تجربه های فردی به کنش جمعی و مطالبات عدالت محور است. بر این اساس، مقاله مهاجرت اقلیمی را به عنوان یک فرایند اجتماعی فناورانه مفهوم پردازی کرده و چارچوبی ارائه می کند که در آن تغییرات اقلیمی، نابرابری اجتماعی، زیرساخت های دیجیتال، شکاف دیجیتال و کنش جمعی در ارتباط با یکدیگر قرار می گیرند‎.‎

کلیدواژه ها:

مهاجرت اقلیمی ، نابرابری اجتماعی ، عدالت اقلیمی ، شکاف دیجیتال ، اقتصاد پلتفرمی ، کنش جمعی ، تحرکات اقلیمی‎.‎