مروری نظام مند بر کاربردهای هوش مصنوعی در انطباق با اصول بانکداری اسلامی: فرصت ها، چالش ها و رهیافت های آینده

پیشرفت سریع فناوری های هوش مصنوعی، افق های تازه ای را در صنعت بانکداری گشوده است؛ با این حال، انطباق این فناوری ها با اصول حساس بانکداری اسلامی، همچنان با چالش های نظری و عملی روبه روست. این مقاله با رویکرد مروری نظام مند، به بررسی کاربردهای چندگانه هوش مصنوعی شامل مدیریت ریسک اعتباری و عملیاتی، کشف تقلب و پولشویی، مشاوره خودکار سرمایه گذاری، تخصیص بهینه منابع و نیز نظارت شرعی بر معاملات (تطابق با شریعت) در نظام بانکداری اسلامی می پردازد. مطالعه حاضر با تمرکز ویژه بر نظام بانکی ایران و آسیب شناسی موانع بومی (چالش های تحریم، شکاف دیجیتال و نبود داده های آموزشی استاندارد)، تجارب موفق کشورهای پیشرو مانند مالزی، امارات و عربستان را نیز بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی علیرغم پتانسیل بالا در کاهش هزینه های تطابق شرعی و افزایش شفافیت، نیازمند تدوین چارچوب های فقهی-فنی جدید، توسعه الگوریتم های تفسیرپذیر و همکاری مستمر بین خبرگان بانکی و متخصصان فناوری اطلاعات است. در پایان، رهیافت های عملیاتی برای بانک های ایرانی شامل ایجاد پایگاه داده استاندارد اسلامی، به کارگیری یادگیری نیمه نظارتی و راه اندازی آزمایشگاه های نوآوری شرعی پیشنهاد می گردد‎.‎

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، بانکداری اسلامی ، نظام بانکی