برنامه ریزی شهری و الزامات ساخت محیطی مطلوب برای سکونت شهروندان با تحلیل شاخص های کیفی

برنامه ریزی شهری یکی از مهم ترین ابزارهای مدیریت و هدایت تحولات کالبدی، اجتماعی و محیطی شهرها به شمار می رود و نقش تعیین کننده ای در شکل گیری محیط های مناسب برای سکونت شهروندان دارد. رشد جمعیت شهری، گسترش نامتوازن سکونتگاه ها، افزایش تراکم ساختمانی، کاهش کیفیت فضاهای عمومی، محدودیت دسترسی به خدمات شهری و تشدید مسائل زیست محیطی، ضرورت بازنگری در رویکردهای برنامه ریزی و توجه جدی تر به کیفیت محیط سکونت را افزایش داده است. از این منظر، ایجاد محیط مطلوب شهری صرفا به تامین مسکن محدود نمی شود، بلکه مجموعه ای از مولفه های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و عملکردی را دربرمی گیرد که در تعامل با یکدیگر، میزان مطلوبیت و زیست پذیری محیط شهری را تعیین می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش برنامه ریزی شهری و تبیین الزامات ساخت محیطی مطلوب برای سکونت شهروندان با تاکید بر تحلیل شاخص های کیفی انجام شده است. در این راستا، شاخص هایی همچون کیفیت کالبدی و بصری محیط، دسترسی پذیری، امنیت و ایمنی، سرزندگی فضاهای شهری، کیفیت فضاهای سبز و باز، دسترسی به خدمات و زیرساخت های شهری، کیفیت زیست محیطی، خوانایی و هویت مکانی، انسجام اجتماعی و رضایتمندی شهروندان مورد توجه قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که برنامه ریزی شهری زمانی می تواند به شکل موثری در ایجاد محیط مطلوب سکونت نقش داشته باشد که از رویکرد صرفا کالبدگرا فاصله گرفته و کیفیت زندگی، نیازهای واقعی شهروندان و ویژگی های محیطی را در فرآیند تصمیم گیری و طراحی شهری مورد توجه قرار دهد. همچنین، هماهنگی میان کاربری های شهری، توزیع متعادل خدمات، ارتقای کیفیت فضاهای عمومی، تقویت پیاده مداری، افزایش امنیت، حفاظت از محیط زیست و ایجاد فرصت مشارکت شهروندان از مهم ترین الزامات تحقق محیط مطلوب سکونت شناسایی شد. بر این اساس، توجه همزمان به شاخص های کیفی و معیارهای کمی در فرآیند برنامه ریزی، می تواند زمینه را برای شکل گیری محیط هایی پاسخگو، ایمن، سالم، هویت مند و برخوردار از قابلیت زیست پذیری فراهم سازد. در نهایت، پژوهش بر ضرورت حرکت برنامه ریزی شهری به سوی برنامه ریزی کیفیت محور و شهروندمدار تاکید دارد؛ رویکردی که در آن کیفیت محیط سکونت به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار و ارتقای رضایتمندی شهروندان در نظر گرفته می شود.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری ، کیفیت محیط شهری ، شاخص های کیفی شهرسازی ، مدیریت شهری