اثرات مثبت و منفی انواع هنر مداحی تخصصی در دفاع مقدس و جنگ رمضان

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین اثرات مثبت و منفی انواع هنر مداحی تخصصی در دفاع مقدس و جنگ رمضان، با تاکید بر نقش آن در عاطفه، هویت، حافظه جمعی، بسیج اجتماعی و ارتباطات جنگ انجام شد. پژوهش با رویکرد فراترکیب کیفی و بر پایه ادبیات علمی منتشرشده در فاصله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ انجام گرفت. از میان مطالعات مرتبط، ۱۰ اثر به عنوان پیکره تحلیلی اصلی و ۵ منبع نظری و روش شناختی برای سنتز نهایی نه صرفا به منابع داخلی بلکه از منظر منابع معتبر بین المللی انتخاب شد. داده ها با کدگذاری باز، مقوله بندی، کدگذاری محوری و سنتز تفسیری تحلیل شدند. یافته ها پنج صورت کارکردی را نشان داد: مرثیه و سوگ محور، حماسی و رزمی، همخوانی و شعارمحور، روایتگر و هویت ساز، و رسانه ای و بازآرایی شده. مهم ترین آثار مثبت شامل تولید و تنظیم عاطفه، تقویت همبستگی، معنا بخشی به فداکاری، بازتولید حافظه دفاع مقدس، پیوند هویت ملی و مذهبی و انتقال پیام بود. در مقابل، سیاسی شدن افراطی، ساده سازی روایت جنگ،حذف صداهای متفاوت، تشدید مرزبندی های خصمانه، تجاری شدن و فاصله گرفتن از بافت آیینی به عنوان پیامدهای منفی یا ریسک های قابل توجه شناسایی شد. نتیجه اصلی آن است که اثربخشی مداحی جنگ به تعامل متن، صدا، ریتم، اجرای جمعی، زمینه تاریخی و میانجی گری رسانه ای وابسته است و نمی توان آن را ذاتا مثبت یا منفی تلقی کرد.

کلیدواژه ها:

مداحی تخصصی ، دفاع مقدس ، جنگ رمضان ، موسیقی آیینی ، حافظه جمعی ، هویت ، ارتباطات جنگ ، بسیج عاطفی.