آموزش تفکر انتقادی و حل مسئله از طریق بازی های آموزشی در دوره ابتدایی

کودکان در دوره ابتدایی نه فقط خواندن و نوشتن، بلکه شیوه اندیشیدن را نیز فرا می گیرند. تفکر انتقادی توانایی اندیشیدن مستقل و منطقی درباره یک موضوع است؛ یعنی کودک به جای پذیرش فوری هر گفته ای، بایستد، پرسش کند، دلیل بخواهد و میان واقعیت و نظر تفاوت بگذارد. چنین کودکی وقتی سخنی می شنود، می پرسد چرا، از کجا می دانی، و اگر گونه دیگری هم باشد چه می شود. این مهارت او را از فریب و تقلید کورکورانه دور نگه می دارد. حل مسئله نیز در کنار آن معنا می یابد؛ یعنی کودک با دیدن مشکل نترسد، مشکل را بشناسد، چند راه پیش روی خود بگذارد، پیامد هرکدام را بسنجد و سرانجام بهترین را برگزیند. بازی، زبان طبیعی کودک و بهترین بستر برای پرورش همزمان این دو مهارت است. کودک در بازی بدون فشار و ترس از اشتباه، درگیر چالش می شود، می آزماید و دوباره برمی خیزد. پازل و معما او را به تجزیه مسئله به بخش های کوچک تر وامی دارد. نقش آفرینی، مانند بازی معلم و شاگرد یا پزشک و بیمار، او را به جای دیگری می نشاند تا از دیدگاهی متفاوت بنگرد. فعالیت های گروهی مثل پیدا کردن گنج یا داستان نیمه تمام، فرصت گفتگو، شنیدن نظر مخالف و رسیدن به راه حل مشترک را فراهم می کنند.معلم در این میان نقش راهنما دارد، نه پاسخ گو. او باید فضایی امن بسازد که کودک از اشتباه نهراسد و با پرسش هایی مانند تو چه فکری می کنی یا راه دیگری هم هست، ذهن کودک را عمیق تر کند. پس از بازی نیز زمانی برای گفتگو درباره راه حل ها و خطاها لازم است. والدین هم می توانند با حل جدول، پیدا کردن تفاوت تصویرها یا ساختن داستان با کارت های تصویری، همین شیوه را در خانه ادامه دهند. پژوهش ها نشان داده اند بازی های آموزشی نمرات تفکر انتقادی را بالا می برند، توان تحلیل و استدلال را تقویت می کنند و مشارکت دانش آموزان را افزایش می دهند. در مجموع، این روش فقط یک شیوه آموزشی نیست، بلکه سبکی از زندگی است که کودک را مستقل، خلاق و مسئولیت پذیر بار می آورد.

کلیدواژه ها:

آموزش ، تفکر انتقادی ، حل مسئله ، بازی آموزشی ، دوره ابتدایی