شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر توسعه صادرات برنج استان مازندران بر اساس مدل الماس رقابت پذیری پورتر

صادرات محصولات کشاورزی یکی از ظرفیت های مهم برای توسعه اقتصادی، ایجاد درآمدهای ارزی، گسترش بازارهای هدف و تقویت فعالیت های تولیدی در مناطق مختلف کشور است. در این میان، برنج به عنوان یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی استان مازندران، از ظرفیت قابل توجهی برای حضور در بازارهای داخلی و بین المللی برخوردار است؛ با این حال، توسعه صادرات آن تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل اقتصادی، مدیریتی، نهادی، تولیدی و محیطی قرار دارد. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر توسعه صادرات برنج استان مازندران بر اساس مدل الماس رقابت پذیری پورتر است. چارچوب نظری پژوهش بر اساس مدل توسعه یافته الماس پورتر و شش عامل شامل شرایط تقاضای داخلی، صنایع مرتبط و پشتیبان، استراتژی، ساختار و رقابت، نقش دولت، شانس یا رویدادهای پیش بینی نشده و عوامل درونی شکل گرفته است. بر اساس چارچوب پژوهش، این عوامل از طریق ابزار پرسشنامه عملیاتی شده اند؛ به گونه ای که شرایط تقاضای داخلی با سوالات ۱ تا ۵، عوامل مرتبط و پشتیبان با سوالات ۷ تا ۱۲، استراتژی، ساختار و رقابت با سوالات ۱۳ تا ۲۱، نقش دولت با سوالات ۲۲ تا ۳۱، شانس با سوالات ۳۲ تا ۳۶ و عوامل درونی با سوالات ۳۷ تا ۴۶ سنجیده شده اند و وضعیت صادرات برنج نیز با سوالات ۴۷ تا ۵۱ مورد سنجش قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر شش عامل مورد بررسی، تاثیر مثبت و معناداری بر صادرات برنج استان مازندران دارند. در میان این عوامل، شرایط تقاضای داخلی، نقش دولت و استراتژی، ساختار و رقابت به ترتیب در رتبه های نخست تا سوم قرار گرفته اند. بر این اساس، توسعه صادرات برنج مازندران مستلزم توجه همزمان به تقاضای داخلی، سیاست های حمایتی دولت، بهبود ساختار و استراتژی بنگاه های فعال در این صنعت، توسعه صنایع مرتبط و پشتیبان، ارتقای عوامل تولید و افزایش توان مقابله با رخدادهای پیش بینی نشده است.

کلیدواژه ها:

صادرات برنج ، رقابت پذیری ، مزیت رقابتی ، مدل الماس پورتر ، استان مازندران ، محصولات کشاورزی