تاثیر قوانین تنبیه و تشویق در مدارس در تقابل با اصول تعلیم و تربیت

تنبیه و تشویق دو ابزار اصلی مدیریت رفتار در نظام های آموزشی اند؛ اما پرسش اساسی آن است که این ابزارها وقتی به قوانین و مقررات تبدیل می شوند، تا چه حد با اصول علمی تعلیم و تربیت هم خوانی دارند و کجا از آن ها فاصله می گیرند؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با مطالعه اسناد و مقالات معتبر علمی، رابطه میان قوانین تنبیه و تشویق در مدارس ایران و اصول تربیتی مستخرج از روان شناسی تربیتی، فقه اسلامی و اسناد بین المللی حقوق کودک را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که مقنن ایرانی در آیین نامه اجرایی مدارس (۱۳۷۹)، آیین نامه انضباطی دانش آموزان و قوانین حمایتی بعدی، در سطح هنجارها کوشیده است تنبیه را به تدریج از مفهوم «کیفر» به مفهوم «آگاه سازی و اصلاح رفتار» نزدیک کند؛ چنان که تنبیه بدنی، اهانت و تعیین تکالیف درسی به عنوان مجازات صراحتا ممنوع شده و امتیازهای تربیتی به تشویق اختصاص یافته است. با این حال، سه شکاف اساسی میان قوانین و اصول تربیتی همچنان باقی است: نخست، مبنای روان شناختی مخرب تنبیه — حتی در اشکال «مجاز» آن — در قوانین نادیده گرفته شده؛ دوم، نظام تشویق در قوانین انضمامی تر و پررنگ تر از نظام اصلاح رفتار طراحی شده و سهم انگیزش درونی را تضعیف می کند؛ و سوم، ضمانت اجرا و نظارت، بدون در نظر گرفتن اصول تربیتی، صرفا اداری و انتظامی تعریف شده است. در پایان، راهکارهایی برای هم راستاسازی قوانین مدرسه با اصول تعلیم و تربیت پیشنهاد شده است‎.‎

کلیدواژه ها:

تنبیه ، تشویق ، اصول تعلیم و تربیت ، آیین نامه اجرایی مدارس ، انضباط مثبت ، کرامت دانش آموز ، نظام حقوقی ایران