تحلیل راهکارهای مهندسی محیط زیست در بازآفرینی پایدار بافت های فرسوده شهری

هدف: بافت های فرسوده شهری به عنوان یکی از چالش های اساسی مدیریت شهری، نقش مهمی در کاهش کیفیت محیط سکونتی، افزایش مصرف انرژی و تشدید آسیب های زیست محیطی دارند. هدف این پژوهش، تحلیل نظام مند راهکارهای مهندسی محیط زیست در فرآیند بازآفرینی پایدار این بافت ها با تاکید بر رویکردهای مبتنی بر طبیعت ،پاک سازی زیستی، زیرساخت های سبز-آبی و اقتصاد چرخشی است. این پژوهش همچنین به دنبال شناسایی موانع نهادی و سیاستی موثر بر به کارگیری این راهکارها در بافت های فرسوده، به ویژه در زمینه ایران است.روش: این پژوهش به صورت کتابخانه ای (مروری-تحلیلی) انجام شده و با بررسی سیستماتیک منابع معتبر داخلی و بین المللی در حوزه مهندسی محیط زیست، بازآفرینی شهری پایدار و برنامه ریزی شهری، به دسته بندی و تحلیل راهکارهای مهندسی محیط زیست پرداخته است. چارچوب تحلیلی بر پایه چهار محور اصلی شامل پاک سازی و احیای خاک، مدیریت پایدار آب، زیرساخت های سبز و اقتصاد چرخشی استوار است. در این راستا، مطالعات موردی بین المللی از ایتالیا، آلمان، فرانسه، برزیل و چین و همچنین تجربیات داخلی ایران بررسی و مقایسه شده اند.یافته ها و نتایج: یافته ها نشان می دهد که راهکارهای مهندسی محیط زیست از طریق کاهش آلودگی خاک و آب، مدیریت رواناب های سطحی، کاهش جزیره گرمایی شهری و بازگرداندن چرخه مواد به فرآیند بازآفرینی، می توانند به طور همزمان به ابعاد کالبدی، زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی پایداری کمک کنند. تحلیل هزینه-فایده نشان می دهد که رویکردهای مبتنی بر طبیعت در بسیاری از موارد از نظر اقتصادی مقرون به صرفه تر از زیرساخت های خاکستری عمل می کنند؛ به عنوان نمونه، در پروژه Vieux-Charmont فرانسه، سناریوی مدیریت گیاهی به بالاترین ارزش خالص فعلی (۱.۳۸ میلیون یورو در ۲۰ سال) دست یافت. مطالعات موردی در تورین ایتالیا، دورتموند آلمان، میلان ایتالیا و تهران نشان می دهد که رویکردهای مبتنی بر طبیعت، در مقایسه با روش های سنتی، از نظر زیست محیطی کم تاثیرتر، از نظر اقتصادی مقرون به صرفه تر و از نظر اجتماعی پذیرش بیشتری دارند. همچنین نتایج حاکی از آن است که تلفیق اصول مهندسی محیط زیست با فرآیند بازآفرینی شهری، زمانی اثربخش تر است که با مشارکت ساکنان و همکاری بین بخشی همراه باشد. در زمینه ایران، پنج مانع کلیدی شامل ناهماهنگی نهادی، تعارضات مقرراتی، تمرکز محدود بر مسکن فرسوده، فقدان چارچوب قانونی برای اراضی قهوه ای و محدودیت های فنی در دستورالعمل های کیفیت خاک شناسایی شده است که نیازمند رویکردی یکپارچه در سیاست گذاری است.

کلیدواژه ها:

مهندسی محیط زیست ، بازآفرینی پایدار ، بافت فرسوده شهری ، رویکردهای مبتنی بر طبیعت ، پاک سازی زیستی ، زیرساخت سبز-آبی ، اقتصاد چرخشی ، مدیریت پایدار رواناب ، سیاست گذاری یکپارچه.