ارزیابی و تحلیل فرهنگی نماهای شهری و نقش آن در جلب مشارکت شهروندان در مدیریت امور شهری

زمینه و هدف :نماهای شهری به عنوان «چهره عمومی شهر» و یکی از مهم ترین مولفه های منظر شهری، حامل لایه های عمیق فرهنگی، هویتی، تاریخی و اجتماعی هستند. در دهه های اخیر، گسترش نماهای ناهماهنگ، وارداتی و فاقد پیوند با زمینه فرهنگی بومی، به یکی از مسائل جدی مدیریت شهری در ایران تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تبیین رابطه دوسویه میان ارزیابی فرهنگی نماهای شهری و جلب مشارکت شهروندان در مدیریت امور شهری، و ارائه چارچوبی تحلیلی برای درک چگونگی تبدیل ارزیابی فرهنگی به سازوکاری برای فعال سازی مشارکت شهروندی انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که چگونه می توان ارزیابی نظام مند ابعاد فرهنگی نماهای شهری را به فرآیندی مشارکتی و پایدار تبدیل کرد؟روش: روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی است و با بهره گیری از تحلیل محتوای اسناد، مرور نظام مند پژوهش های میدانی پیشین، تحلیل تجارب مدیریت شهری ایران و مطالعات بین المللی انجام شده است. داده های مورد نیاز از طریق بررسی کتابخانه ای منابع معتبر داخلی و خارجی، اسناد سیاست گذاری شهری و گزارش های پژوهشی گردآوری و تحلیل شده اند.یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که ارزیابی فرهنگی نماهای شهری بدون مشارکت شهروندان به سنجشی ناقص، غیرقابل اجرا و فاقد مشروعیت اجتماعی فرو می کاهد. مطالعات کمی در شهرهای ایرانی همچون ارومیه نشان می دهد شاخص های فرهنگی محلی با شدت های متفاوت بر ادراک منظر شهری اثر می گذارند و این تفاوت ها الزاما باید در سیاست گذاری نما لحاظ شود. تجربه کمیته های نما در تهران و کرج نیز حاکی از آن است که نبود آگاهی بخشی به شهروندان به عنوان بهره برداران اصلی فضا، مهم ترین خلا در چرخه ارزیابی اجرا نظارت بر نماهای شهری است. همچنین مشخص شد که روش هایی نظیر ترجیح بصری، سیستم اطلاعات جغرافیایی مشارکت مردمی (PPGIS)، ارزیابی بصری دقیق و رسانه های اجتماعی مشارکتی، ظرفیت قابل توجهی برای جمع آوری داده های ادراکی شهروندان و به کارگیری آن ها در تدوین ضوابط نما دارند.نتیجه گیری: ارزیابی فرهنگی نماهای شهری زمانی به مشارکت پایدار شهروندان می انجامد که به صورت فرآیندی مستمر، نهادینه و مبتنی بر ادراکات بومی طراحی شود؛ نه صرفا به عنوان سنجشی فنی پیش از صدور پروانه ساخت. تحقق این امر نیازمند حرکت مدیریت شهری از نقش «کنترل کننده صرف» به نقش «تسهیل گر»، نظام مندسازی سیاست های تشویقی و آموزش عمومی فرهنگ بصری است.

کلیدواژه ها:

ارزیابی فرهنگی ، نماهای شهری ، مشارکت شهروندان ، مدیریت شهری ، منظر شهری ، هویت فرهنگی ، ادراک بصری ، طراحی مشارکتی.