تاثیر استفاده از ابزارهای ارتباطی جایگزین و تقویتی (AAC) بر کاهش رفتارهای چالش برانگیز در کودکان غیرکلامی مبتلا به اوتیسم

هدف این پژوهش بررسی تاثیر آموزش استفاده از ابزارهای ارتباطی جایگزین و تقویتی بر کاهش رفتارهای چالش برانگیز در کودکان غیرکلامی مبتلا به اوتیسم بود. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان ۶ تا ۱۰ ساله مبتلا به اوتیسم غیرکلامی با رفتارهای چالش برانگیز در مراکز توانبخشی شهر تهران در سال ۱۴۰۴ بود. حجم نمونه شامل ۳۰ کودک بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه ۱۵ نفری آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته برای سنجش رفتارهای چالش برانگیز بود. روایی محتوایی این پرسشنامه با کسب نظر از ۱۰ متخصص و محاسبه نسبت روایی محتوایی (CVR) و شاخص روایی محتوایی (CVI) تایید شد و مقدار CVR برابر با ۰.۸ و CVI برابر با ۰.۹ به دست آمد. پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ ۰.۹۲ محاسبه شد که نشان دهنده پایایی مطلوب بود. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۴۵ دقیقه ای تحت آموزش با یک برنامه ارتباطی مبتنی بر دستگاه تولید گفتار قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل مداخله معمول را دریافت کردند. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و با نرم افزار SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شدند. نتایج نشان داد که پس از کنترل اثر پیش آزمون، میانگین نمرات رفتارهای چالش برانگیز در گروه آزمایش به طور معناداری کمتر از گروه کنترل بود (F=‎۱۲.۳۴ و P<‎۰.۰۰۱). میزان کاهش رفتارهای چالش برانگیز در گروه آزمایش حدود ۶۵ درصد برآورد شد. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که آموزش استفاده از ابزارهای ارتباطی جایگزین و تقویتی به طور موثری می تواند رفتارهای چالش برانگیز را در کودکان غیرکلامی مبتلا به اوتیسم کاهش دهد و این کاهش از نظر آماری و بالینی معنادار است. این یافته با پژوهش های پیشین که نشان داده اند ارتباط عملکردی می تواند جایگزین رفتارهای مشکل ساز شود، همسو است . بنابراین، توصیه می شود که برنامه های مداخله ای برای این کودکان با تمرکز بر آموزش ارتباط موثر طراحی و اجرا شود تا ضمن بهبود مهارت های ارتباطی، از بروز رفتارهای چالش برانگیز نیز جلوگیری گردد.

کلیدواژه ها:

ابزارهای جایگزین و تقویتی ، اوتیسم ، غیرکلامی ، کودکان