تحلیل تطبیقی مبانی و روش های تفسیر قرآن در اندیشه طبری و ملاصدرا

طبری و ملاصدرا از مفسران برجسته قرآن هستند که از حیث مبانی نظری و روش تفسیری تفاوت های اساسی دارند. طبری در چارچوب تفسیر نقلی لغوی، فهم آیات را برپایه ظاهر متن، روایات معتبر، اقوال صحابه و تحلیل های زبانی دنبال می کند و غایت او دست یابی به معنای اولیه و تاریخی آیه است. در مقابل، ملاصدرا با تکیه بر مبانی فلسفی و عرفانی حکمت متعالیه، تفسیر قرآن را امری چندلایه می داند و افزون بر ظاهر آیات، از برهان عقلی، شهود عرفانی و تحلیل های وجودشناختی بهره می گیرد. این پژوهش با روش تحلیل تطبیقی و از طریق بررسی نمونه هایی از آیات نشان می دهد که تفاوت در معیارهای ارزیابی معنا، جایگاه عقل، حدود تاویل و میزان اتکای به نقل، به شکل گیری قرائت های متفاوت تفسیری می انجامد. به عنوان نمونه، در تفسیر آیه «الله نور السماوات والارض»، طبری «نور» را به هدایت الهی تفسیر می کند، درحالی که ملاصدرا آن را حقیقت وجود و منشا هستی می داند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که تمایز روش شناختی میان ظاهرگرایی نقلی طبری و باطن گرایی فلسفی ملاصدرا، به برداشت های متفاوت و گاه متقابل از آیات قرآن منجر شده است.

کلیدواژه ها:

تفسیر تطبیقی قرآن ، طبری ، ملاصدرا ، روش شناسی تفسیر ، ظاهر و باطن ، حکمت متعالیه ، معناشناسی قرآن