نقد رویکرد هرمنوتیکی نصر حامد ابوزید براساس مبانی تفسیری علامه طباطبایی

تفسیر قرآن کریم به عنوان یکی از مهم ترین علوم اسلامی، همواره محل بحث و نظر اندیشمندان بوده است. در میان رویکردهای معاصر، هرمنوتیک نصر حامد ابوزید با تاکید بر متن انگاری بشری قرآن و نقش زبان، تاریخ و فرهنگ در فهم آن، چالش های جدی برای تفسیر سنتی ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به نقد رویکرد هرمنوتیکی ابوزید براساس مبانی تفسیری علامه طباطبایی می پردازد. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان با ارائه روش «تفسیر قرآن به قرآن» و تاکید بر اصولی چون وحدت سیاق، ارتباط معنایی آیات و ثبات معنا، عملا نقدی بنیادین بر مبانی هرمنوتیک ابوزید وارد می کند. از دیدگاه علامه، قرآن نه یک متن بشری، بلکه کلامی الهی و وحیانی است که خود بهترین مفسر خویش می باشد و فهم آن باید در چارچوب اصول و ضوابط مشخص صورت گیرد، نه براساس سیالیت معنا و نقش خواننده. یافته های پژوهش نشان می دهد که مبانی علامه طباطبایی به طور مستقیم و غیرمستقیم، هرمنوتیک ابوزید را در سه محور اساسی نقد می کند: نخست، رد متن انگاری بشری قرآن، دوم، نفی تفسیرپذیری مبتنی بر نسبیت تاریخی و سوم، طرد نقش افراطی خواننده در تولید معنا. در مقابل، علامه بر ثبات و اتقان معنای الهی قرآن و ضرورت تفسیر آن براساس خود قرآن و سنت معصومان تاکید دارد. این پژوهش در پایان به این نتیجه می رسد که رویکرد تفسیری علامه طباطبایی می تواند پاسخی مستدل و نظام مند به چالش های هرمنوتیک مدرن از جمله دیدگاه ابوزید ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

علامه طباطبایی ، تفسیر قرآن به قرآن ، هرمنوتیک ، نصر حامد ابوزید ، نقد ، المیزان