مبانی هستی شناختی ولایت: خوانشی از رساله الولایه علامه طباطبایی

این پژوهش به تبیین تحلیلی سرشت ولایت در منظومه فکری علامه طباطبایی می پردازد. ولایت، به مثابه یکی از کانونی ترین و درعین حال پرچالش ترین مفاهیم در اندیشه اسلامی شیعی، غالبا در چارچوب های کلامی یا اجتماعی صرف تفسیر می شود. علامه طباطبایی با اشرافی کم نظیر بر ابعاد گوناگون تفسیری، فلسفی و عرفانی، تبیینی جامع و چندلایه از این مفهوم ارائه می دهد. این مقاله با محور قرار دادن رساله الولایه، استدلال می کند که علامه با عبور از معانی رایج، ولایت را به یک اصل بنیادین هستی شناختی و غایت انسان شناختی بازمی گرداند. حقیقت ولایت در این دیدگاه، در «رفع واسطه» و زوال حجاب غیریت، میان عبد و رب نهفته است؛ فرایندی که طی آن، قرب وجودی به نقطه ای می رسد، که هیچ حائلی باقی نمی ماند. این قرابت، عالی ترین مرتبه تحقق توحید در وجود سالک است. بر این مبنا، پژوهش حاضر نشان می دهد که ولایت در منظومه فکری علامه، صرفا یک مقام معنوی یا منصبی تشریعی نیست، بلکه عین «حقیقت باطنی دین» است و غایت قصوای دین، که وصول به توحید ناب است، جز از طریق تحقق این بی واسطگی و فنای در حق، ممکن نمی شود.

کلیدواژه ها:

ولایت ، علامه طباطبایی ، ولی ، حقیقت دین ، قرب وجودی و رساله الولایه