نقش شاه عباس در تقویت شیعه امامیه در مقایسه با نقش فتحعلی شاه قاجار

این پژوهش به بررسی تطبیقی نقش شاه عباس اول صفوی (۹۹۶-۱۰۳۸ ه‍.ق) و فتحعلی شاه قاجار (۱۲۱۲-۱۲۵۰ ه‍.ق) در تقویت شیعه امامیه در ایران می پردازد. با استفاده از روش تاریخی-تطبیقی و تحلیل محتوای کیفی، اقدامات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی این دو پادشاه در راستای تثبیت و گسترش تشیع تحلیل شده است. شاه عباس با بهره گیری از اقتدار سیاسی و منابع اقتصادی، از طریق تاسیس زیرساخت های مذهبی مانند مسجد شاه و میدان نقش جهان، حمایت از علما و بازسازی اماکن زیارتی، شیعه را به محور هویت ملی تبدیل کرد. این اقدامات، همراه با دیپلماسی مذهبی در برابر عثمانی ها، تاثیرات پایداری بر جای گذاشت. در مقابل، فتحعلی شاه در دوره ای از ضعف سیاسی و اقتصادی، با حمایت از مراسم عزاداری و تاسیس تکیه دولت، به تقویت هویت شیعی در مناطق شهری کمک کرد، اما به دلیل محدودیت های مالی و نفوذ استعماری، تاثیرات او محدودتر بود. استقلال علما در دوره قاجار، برخلاف وابستگی آن ها به دربار در دوره صفویه، به پراکندگی در اجرای سیاست های مذهبی منجر شد. یافته ها نشان می دهد که شاه عباس به دلیل شرایط مساعدتر، موفقیت بیشتری در تقویت شیعه کسب کرد و تاثیرات ماندگارتری داشت. این پژوهش بر اهمیت بسترهای تاریخی در موفقیت سیاست های مذهبی تاکید کرده و پیشنهاداتی برای تحقیقات آینده ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

شیعه امامیه ، شاه عباس اول ، فتحعلی شاه قاجار ، سیاست های مذهبی ، هویت شیعی