طراحی الگوی تلفیقی پداگوژی هوشمند مبتنی بر فاعلیت شناختی و ملاحظات اخلاقی–الهیاتی: تبیین دلالت های تربیتی هوش مصنوعی مولد در نظام یادگیری

گسترش پرشتاب فناوری های هوش مصنوعی به ویژه سامانه های زبان بنیان و مولد، زیست بوم یاددهی–یادگیری را با دگرگونی های ساختاری مواجه ساخته است. ورود ابزارهای پردازش خودکار به عرصه آموزش، از یک سو فرصت های کم نظیری در شخصی سازی یادگیری و غنی سازی داربست های شناختی پدید آورده و از سوی دیگر، مخاطراتی بنیادین نظیر افول فاعلیت یادگیرنده، انفعال ذهنی و چالش های عمیق اخلاقی در زمینه صداقت آکادمیک ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–انتقادی و سنتزپژوهی بین رشته ای، در پی تدوین الگویی جامع و تلفیقی میان سه حوزه علوم تربیتی، مهندسی هوش مصنوعی و الهیات و معارف اسلامی است. بدین منظور، تعاملات پیچیده میان معماری الگوریتم های شناختی، نظریه های یادگیری سازنده گرایی اجتماعی و غایت شناسی معرفتی توحیدی مورد واکاوی مفهومی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان می دهد که پداگوژی هوشمند زمانی به تعالی نظام آموزشی منجر می شود که بر چهار رکن اساسی استوار باشد: بازطراحی الگوریتم ها از نقش «پاسخ دهنده نهایی» به «تسهیل گر سقراطی»، صیانت از فاعلیت شناختی دانش آموز از طریق حفظ تنش فکری در منطقه تقریبی رشد، تعبیه لنگرگاه های مهار اخلاقی بر پایه تکریم انسان، و جهت دهی به فناوری به عنوان ابزاری در خدمت رشد عقلانیت و حکمت. در این الگو، هوش مصنوعی جانشین اراده و تفکر انسان تلقی نمی شود، بلکه ابزاری میانجی در جهت تعمیق کشف حقیقت و شکوفایی استعدادهای متعالی انسانی بازتعریف می گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، پداگوژی تلفیقی ، فاعلیت شناختی ، علوم تربیتی ، فلسفه الهیاتی تعلیم و تربیت