زبان، قدرت و فضای مجازی: چارچوبی چهارلایه برای تحلیل گفتمان مدار ارتباطات دیجیتال

در دهه های اخیر، فضای مجازی به بستری تعیین کننده برای تولید، توزیع و بازتولید قدرت گفتمانی بدل شده و مرز میان زبان روزمره، زبان رسانه ای و زبان نهادی را دگرگون کرده است. با این حال، سنت های کلاسیک تحلیل گفتمان انتقادی عمدتا پیش از بلوغ رسانه های اجتماعی شکل گرفته اند و کمتر به لایه های چندوجهی، عاطفی و الگوریتمی قدرت در محیط دیجیتال پرداخته اند. هدف این پژوهش، پیشنهاد و آزمون یک چارچوب تحلیلی چهارلایه (واژگانی-دستوری، چندوجهی-عاطفی، کنش گفتمانی، و نهادی-الگوریتمی) برای تبیین سازوکارهایی است که از رهگذر آن ها زبان ارتباطات دیجیتال به ابزاری برای اعمال، تثبیت یا به چالش کشیدن قدرت رسانه ای بدل می شود. این مقاله با رویکردی کیفی و مروری-تحلیلی، ادبیات زبان شناسی رایانه ای-میانجی، دستور نظام مند نقش گرا، نشانه شناسی اجتماعی چندوجهی، و مطالعات زبان و قدرت را ترکیب کرده و از طریق تحلیل نمونه های موردی مستند از رسانه های اجتماعی جهانی و به ویژه فضای زبانی چین (از جمله واژگان هم آوای سانسورگریز و هشتگ کنشگری فمینیستی)، الگوهای مشترک میان این چهار لایه را استخراج می کند. یافته ها نشان می دهد که هر چهار لایه هم زمان می توانند ابزار تثبیت گفتمان مسلط و ابزار مقاومت گفتمانی باشند و رابطه ای دیالکتیکی و پیوسته میان سرکوب زبانی و خلاقیت زبانی برقرار است. نتیجه پژوهش تاکید می کند که فهم کامل پویایی های زبان و قدرت در عصر دیجیتال مستلزم تحلیل هم زمان متن، چندوجهی بودن، کنش کاربران و زیرساخت الگوریتمی است، نه تمرکز انحصاری بر هر یک از این سطوح.

کلیدواژه ها:

زبان ، قدرت و فضای مجازی: چارچوبی چهارلایه برای تحلیل گفتمان مدار ارتباطات دیجیتال