شاعری؛ بعد کمترشناخته میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل

میرزا جهانگیرخان شیرازی، ملقب به صوراسرافیل، یکی از برجسته ترین چهره های روزنامه نگاری و مبارزات سیاسی در آستانه عصر مشروطه است که نامش با نشریه صور اسرافیل و مرثیه جان سوز و مشهور علی اکبر دهخدا «یاد آر ز شمع مرده یاد آر» گره خورده است. تصویر غالب از او، سیمای یک روزنامه نگار مبارز و نثرنویس انتقادی است و همین تصویر، بعد دیگر شخصیت ادبی او یعنی شاعری را در سایه قرار داده است. این مقاله می کوشد با تکیه بر تذکره های نزدیک به روزگار او مانند آثار عجم فرصت الدوله شیرازی، تذکره شعاعیه و شکرستان پارس تالیف شعاع الملک شیرازی اشعار باقی مانده از میرزا جهانگیرخان را گرد آورد و با اندکی تحلیل مضمونی و سبکی، سیمای شاعری او را بازنمایی کند. روش این پژوهش، توصیفی– تحلیلی است و بر گردآوری و تحلیل محتوایی و سبک شناختی اشعار باقی مانده از او استوار می شود. هدف این مقاله، بازخوانی و بازنمایی بعد شاعری میرزا جهانگیرخان و اثبات حضور او در سنت شعر فارسی دوره قاجار است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اشعار او عمدتا در مضامین عاشقانه، عرفانی و توصیفی است و فاقد مضامین سیاسی و اجتماعی. همین فقدان، در کنار عواملی چون غلبه شهرت روزنامه نگاری، مرگ زودهنگام و شاید سلطه مرثیه دهخدا، موجب شده است که نام او از مطالعات شعرپژوهی در عصر مشروطه و پیش از آن غایب بماند.

کلیدواژه ها:

جهانگیرخان صوراسرافیل ، شعر مشروطه ، تذکره های فارسی ، فرصت الدوله شیرازی ، شعاع الملک شیرازی ، دهخدا