درس پژوهی هماهنگی پاره های کلام؛ از تشخیص نقش واژه ها تا کاربرد درست آن ها در جمله

درس زبان و ادبیات فارسی از جمله دروسی است که بخش قابل توجهی از یادگیری آن به شناخت درست ساختار زبان، نقش واژه ها و ارتباط میان اجزای جمله وابسته است. یکی از مباحثی که گاه برای دانش آموزان پایه دهم دشوار و انتزاعی به نظر می رسد، موضوع «هماهنگی پاره های کلام» است. برخی دانش آموزان می توانند تعریف پاره های کلام را به صورت حفظی بیان کنند، اما هنگام مواجهه با جمله های واقعی، در تشخیص نقش واژه ها، ارتباط میان آن ها و کاربرد صحیحشان دچار مشکل می شوند. همین مسئله، زمینه شکل گیری این درس پژوهی را فراهم کرد.گروه درس پژوهی متشکل از چهار دبیر ادبیات فارسی، با محوریت اجرای درس توسط زهرا حسن زاده ناولیقی، تلاش کرد با استفاده از روش های فعال یاددهی یادگیری، فعالیت گروهی، کارت های واژه، جمله سازی، تحلیل جمله های واقعی و مشارکت دانش آموزان، مفهوم هماهنگی پاره های کلام را از حالت انتزاعی خارج کرده و به تجربه ای عینی و قابل درک تبدیل کند.در مرحله نخست، درس طراحی و اجرا شد و اعضای گروه با مشاهده رفتارهای یادگیری دانش آموزان، نقاط قوت و ضعف تدریس را شناسایی کردند. مشخص شد که بخشی از دانش آموزان در تشخیص پاره های کلام و به ویژه ارتباط آن ها در ساخت جمله، نیازمند فعالیت عملی و مثال های بیشتری هستند. پس از جلسه تحلیل و بازاندیشی، طرح درس اصلاح شد و فعالیت های گروهی، کارت های آموزشی، جدول تحلیل جمله و تمرین های مرحله ای به آن افزوده شد. سپس درس بازطراحی شده مجددا اجرا شد.نتایج حاصل از مشاهده کلاس و بررسی عملکرد دانش آموزان نشان داد که استفاده از فعالیت های مشارکتی و حرکت از مثال های ساده به نمونه های کاربردی، موجب افزایش مشارکت، کاهش ترس از پاسخ گویی، بهبود تشخیص نقش واژه ها و افزایش توانایی دانش آموزان در تحلیل جمله شد. این تجربه نشان داد که درس پژوهی می تواند زمینه ای برای یادگیری حرفه ای معلمان و تبدیل کلاس درس به محیطی برای مشاهده، گفت وگو، اصلاح و بهبود مستمر فرایند آموزش باشد.

کلیدواژه ها:

درس پژوهی ، ادبیات فارسی ، پاره های کلام ، هماهنگی واژه ها ، یادگیری مشارکتی ، پایه دهم ، آموزش دستور زبان