اقدام پژوهی چگونه توانستم با استفاده از بازی های آموزشی، یادگیری و ماندگاری آرایه های ادبی را در دانش آموزان افزایش دهم؟

آرایه های ادبی یکی از بخش های مهم آموزش زبان و ادبیات فارسی در دوره متوسطه دوم است که فهم صحیح آن ها می تواند به درک بهتر زیبایی های متون ادبی، تقویت توانایی تحلیل شعر و نثر و افزایش مهارت پاسخ گویی به پرسش های ادبی کمک کند. با وجود اهمیت این مبحث، تجربه آموزشی اینجانب نشان داد که تعدادی از دانش آموزان پایه دهم در تشخیص و تمایز آرایه های ادبی با مشکل مواجه هستند. برخی دانش آموزان تعریف آرایه ها را به صورت حفظی بیان می کردند، اما هنگام مواجهه با یک بیت یا عبارت جدید، نمی توانستند آرایه مورد نظر را تشخیص دهند. در گفت وگوهای کلاسی نیز مشخص شد که بخشی از دانش آموزان آرایه های ادبی را مبحثی دشوار، حفظی و کم جذاب تلقی می کنند.با توجه به این مسئله، تلاش کردم با استفاده از بازی های آموزشی، فضای آموزش آرایه ها را از حالت صرفا توضیحی و حافظه محور خارج کرده و به تجربه ای مشارکتی، رقابتی، شاد و معنادار تبدیل کنم. در این اقدام پژوهی، جامعه مورد مطالعه ۳۱ نفر از دانش آموزان دختر پایه دهم بود. برای شناسایی وضعیت موجود از مشاهده مستقیم، بررسی تکالیف، آزمون تشخیصی، گفت وگوی کلاسی، پرسش شفاهی، بررسی عملکرد دانش آموزان و تحلیل پاسخ های آنان استفاده شد. پس از تحلیل داده های اولیه، بازی هایی مانند «کارت شکار آرایه»، «گردونه آرایه ها»، «مسابقه کارآگاه ادبی»، «آرایه یابی گروهی»، «بیت گمشده»، «مسیر طلایی آرایه ها» و «مسابقه سرعت و دقت» طراحی و در چند مرحله اجرا شد.در مرحله نخست، دانش آموزان در گروه های کوچک به شناسایی نشانه ها و نمونه های آرایه ها پرداختند. سپس در مراحل بعد، سطح بازی ها از تشخیص مستقیم به تحلیل ابیات و تولید نمونه های جدید افزایش یافت. در پایان اجرای طرح، شواهد نشان داد که مشارکت دانش آموزان در فعالیت های کلاسی افزایش یافته، توانایی آنان در تشخیص آرایه ها بهتر شده و یادآوری مطالب در آزمون های بعدی نسبت به وضعیت اولیه بهبود پیدا کرده است. همچنین دانش آموزانی که در تدریس معمولی کمتر مشارکت می کردند، در فعالیت های بازی محور فرصت بیشتری برای حضور و ابراز توانایی پیدا کردند.این تجربه نشان داد که بازی آموزشی، در صورتی که هدفمند و متناسب با محتوای درسی طراحی شود، صرفا وسیله ای برای سرگرمی نیست؛ بلکه می تواند به ابزاری برای ایجاد انگیزه، تمرین، بازخورد، تثبیت و ماندگاری یادگیری تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، بازی آموزشی ، آرایه های ادبی ، یادگیری ، ماندگاری یادگیری ، ادبیات فارسی ، آموزش فعال ، دانش آموزان پایه دهم