بررسی حقوق آموزشی دانش آموزان در پرتو قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اسناد حقوق بشر

حق بر آموزش از جمله حق هایی است که هم قانون اساسی ایران و هم بیشتر اسناد حقوق بشری به روشنی آن را شناخته اند، اما میان آنچه در متن قانون آمده و آنچه یک دانش آموز در مدرسه تجربه می کند، همیشه فاصله ای هست. این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی و بر پایه مطالعه اسنادی می کوشد حقوق آموزشی دانش آموزان را در دو چارچوب بسنجد: قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و قوانین و مقررات مرتبط، و اسناد بین المللی حقوق بشر که ایران به آن ها پیوسته است. حقوق آموزشی در سه لایه بررسی می شود: حق دسترسی به آموزش، حق ها در درون فرایند آموزش (مانند کرامت، انضباط بدون خشونت، مشارکت و برابری) و حق هایی که از رهگذر آموزش به دست می آیند. تحلیل نشان می دهد که قانون اساسی، به ویژه با تصریح بر آموزش وپرورش رایگان تا پایان دوره متوسطه، بنیان استواری برای حق دسترسی فراهم کرده است؛ اما درباره برخی ابعاد، مانند کیفیت و سازگاری آموزش، آموزش فراگیر برای دانش آموزان دارای معلولیت، شنیده شدن صدای دانش آموز و سازوکارهای شکایت، تصریحات کمتر یا پراکنده تری دارد و پژوهش های پیشین هم از تعارض هایی میان مفاد قانون اساسی و اسناد بین المللی در حوزه همگانی بودن و آزادی آموزش خبر داده اند. در پایان، پیشنهادهایی برای قانون گذار، مدیران آموزشی و معلمان ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

حق بر آموزش ، حقوق دانش آموز ، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، کنوانسیون حقوق کودک ، میثاق بین المللی حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ، آموزش فراگیر