سیره نبوی و حکمرانی حقوق مدار؛ بازخوانی مبانی حقوقی عدالت، مشارکت و مسئولیت عمومی در جامعه معاصر

تحولات حقوق عمومی معاصر نشان می دهد که کارآمدی حکمرانی صرفا با توسعه ساختارهای اداری و افزایش ظرفیت های اجرایی دولت تحقق نمی یابد، بلکه نیازمند تحدید قدرت، تضمین حقوق شهروندان، مشارکت عمومی و پاسخگویی صاحبان قدرت است. مسئله اصلی پژوهش آن است که سیره نبوی چگونه می تواند به مثابه یک منبع هنجاری، مبانی حقوقی حکمرانی حقوق مدار را در جامعه معاصر بازخوانی و صورت بندی کند. هدف پژوهش، استخراج و تحلیل ظرفیت های حقوقی سیره نبوی در سه محور عدالت، مشارکت و مسئولیت عمومی و تبیین نسبت آنها با الزامات حکمرانی معاصر است. پژوهش با روش تحلیل هنجاری حقوقی و بازخوانی تحلیلی سیره انجام شده و ضمن بهره گیری از مباحث حقوق عمومی، اصول ناظر بر اعمال قدرت عمومی را از مفاهیم بنیادین سیره استخراج می کند. یافته اصلی نشان می دهد که عدالت در سیره نبوی صرفا یک ارزش اخلاقی نیست، بلکه معیار تحدید و ارزیابی اعمال قدرت عمومی است؛ مشارکت نیز از سطح مشورت اخلاقی فراتر رفته و به سازوکاری برای ارتباط متقابل حاکم و شهروند تبدیل می شود و مسئولیت عمومی، قدرت را با الزام پاسخگویی و رعایت حقوق اشخاص پیوند می دهد. نوآوری پژوهش در تبدیل این مولفه ها به یک منظومه حقوقی منسجم و ارائه مدل «عدالت، تحدید قدرت، مشارکت، پاسخگویی، مسئولیت و اعتماد عمومی» است. نتیجه آنکه بازخوانی حقوقی سیره نبوی می تواند مبنایی هنجاری برای تقویت حکمرانی پاسخگو، محدودشده به قانون و متکی بر حقوق عمومی در جامعه معاصر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

سیره نبوی ، حکمرانی حقوق مدار ، عدالت ، مشارکت عمومی ، مسئولیت عمومی