رحمت نبوی و مبانی فقهی کلامی حقوق انسان؛ بازخوانی سیره پیامبر(ص) در تبیین کرامت، عدالت و مسئولیت اجتماعی

مسئله پژوهش، چگونگی تبیین حقوق انسان در پرتو رحمت نبوی و نسبت آن با کرامت، عدالت و مسئولیت اجتماعی است؛ زیرا در بخشی از مطالعات، رحمت بیشتر به عنوان فضیلتی اخلاقی بررسی شده و ظرفیت آن برای تضمین حقوق انسان کمتر تحلیل شده است. هدف پژوهش، بازسازی الگوی حقوق انسان بر پایه سیره پیامبر(ص) و نشان دادن پیوند میان رحمت، کرامت، عدالت، حق و مسئولیت است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی منابع فقهی، حقوقی و مطالعات مرتبط است. یافته اصلی نشان می دهد که رحمت در سیره پیامبر(ص) صرفا یک ارزش اخلاقی نیست، بلکه رویکردی هنجارساز است که صیانت از کرامت، منع ظلم و تعدی، حمایت از افراد آسیب پذیر، رعایت عدالت و تنظیم مسئولیت اجتماعی را جهت می دهد. نوآوری پژوهش در ارائه الگویی منسجم از «کرامت → رحمت → عدالت → حق → مسئولیت → صیانت از انسان» و تبدیل رحمت نبوی از مفهومی اخلاقی به مبنایی برای تنظیم روابط حقوقی و اجتماعی است. نتیجه آن است که حقوق انسان در الگوی نبوی، نه بر مبنای حق فردی منفک از جامعه، بلکه در پیوند میان کرامت ذاتی، عدالت حقوقی، آزادی مسئولانه و مسئولیت متقابل قابل تبیین است و این الگو می تواند مبنایی برای تقویت فرهنگ حقوق مدار، حمایت از گروه های آسیب پذیر و ارتقای مسئولیت پذیری اجتماعی در جامعه اسلامی معاصر امروز فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

رحمت نبوی ، کرامت انسانی ، عدالت ، حقوق انسان ، مسئولیت اجتماعی