بررسی تاثیر رابطه مثبت معلم و دانش آموز بر افزایش مشارکت کلاسی و بهبود یادگیری

افت تحصیلی به عنوان یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی در سراسر جهان شناخته می شود که پیامدهای فردی، خانوادگی و اجتماعی گسترده ای به همراه دارد و می تواند زمینه ساز کاهش اعتمادبه نفس، بی انگیزگی، ترک تحصیل و حتی بروز آسیب های اجتماعی در سال های بعدی زندگی دانش آموزان شود، از این رو شناسایی عوامل موثر بر کاهش یا پیشگیری از آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ در میان متغیرهای گوناگون فردی، خانوادگی و ساختاری، کیفیت رابطه و همکاری میان دانش آموز و معلم در محیط مدرسه به عنوان یکی از بنیادی ترین و تاثیرگذارترین عوامل شناخته می شود، زیرا کلاس درس صرفا محیطی برای انتقال دانش نیست بلکه بستری پویا برای تعاملات انسانی، شکل گیری نگرش ها، تقویت انگیزش و رشد مهارت های شناختی و اجتماعی به شمار می آید؛ هنگامی که رابطه ای مبتنی بر احترام متقابل، اعتماد، همدلی و حمایت عاطفی میان معلم و دانش آموز برقرار باشد، دانش آموز احساس امنیت روانی بیشتری کرده و با انگیزه در فعالیت های یادگیری مشارکت می کند، در چنین شرایطی احتمال بروز اضطراب تحصیلی، احساس ناتوانی و کناره گیری از فعالیت های آموزشی کاهش می یابد و زمینه برای شکوفایی استعدادها فراهم می شود؛ همکاری موثر به معنای مشارکت فعال دانش آموز در فرآیند یادگیری، دریافت بازخورد مستمر و سازنده از سوی معلم، توجه به تفاوت های فردی، تنظیم اهداف آموزشی متناسب با توانایی ها و ایجاد فرصت برای بیان دیدگاه ها و پرسش هاست که همگی در ارتقای عملکرد تحصیلی نقش بسزایی دارند؛ پژوهش های حوزه روان شناسی تربیتی نشان می دهد دانش آموزانی که رابطه مثبت تری با معلمان خود دارند، از سطح انگیزش درونی بالاتری برخوردارند، مسئولیت پذیری بیشتری نسبت به تکالیف نشان می دهند و در مواجهه با دشواری های درسی پشتکار بیشتری از خود بروز می دهند، در مقابل، نبود ارتباط سازنده و وجود فضای خشک و یک سویه در کلاس درس می تواند به کاهش علاقه به مدرسه، افت نمرات و حتی غیبت های مکرر منجر شود؛ از سوی دیگر، نقش معلم در این تعامل صرفا انتقال دهنده محتوا نیست بلکه هدایتگر، تسهیل گر و الگوی رفتاری محسوب می شود و شیوه برخورد، نوع بازخورد، میزان توجه به نیازهای عاطفی و آموزشی و نحوه مدیریت کلاس می تواند تاثیر مستقیمی بر نگرش دانش آموز نسبت به یادگیری داشته باشد؛ ایجاد فضای مشارکتی که در آن دانش آموز احساس کند صدایش شنیده می شود و تلاش هایش دیده می شود، باعث افزایش حس تعلق به مدرسه شده و این حس تعلق یکی از پیش بینی کننده های مهم موفقیت تحصیلی است؛ همچنین همکاری مستمر میان معلم و دانش آموز می تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات یادگیری، ضعف های درسی یا مسائل رفتاری کمک کند و از طریق مداخله به موقع، از تشدید افت تحصیلی جلوگیری نماید؛ توجه به سبک های یادگیری متفاوت، استفاده از روش های تدریس فعال، تشویق به کار گروهی و فراهم کردن فرصت برای خودارزیابی از جمله راهکارهایی است که در چارچوب همکاری آموزشی معنا پیدا می کند و می تواند کیفیت یادگیری را به طور چشمگیری افزایش دهد؛ علاوه بر این، ارتباط مثبت معلم و دانش آموز می تواند نقش محافظتی در برابر فشارهای بیرونی همچون مشکلات خانوادگی یا اجتماعی ایفا کند و مدرسه را به محیطی امن و حمایتگر تبدیل سازد؛ بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش همکاری دانش آموز و معلم در کاهش افت تحصیلی و تحلیل ابعاد مختلف این تعامل انجام شده و تلاش دارد با بررسی یافته های نظری و تجربی، نشان دهد که تقویت مهارت های ارتباطی معلمان، افزایش مشارکت دانش آموزان در تصمیم گیری های کلاسی، ارائه بازخورد هدفمند و ایجاد فضای آموزشی مبتنی بر احترام و همدلی می تواند به عنوان راهکاری موثر در پیشگیری از افت تحصیلی مورد توجه قرار گیرد، بنابراین می توان نتیجه گرفت که همکاری سازنده و مستمر میان معلم و دانش آموز نه تنها به بهبود نمرات و پیشرفت درسی منجر می شود بلکه رشد همه جانبه شخصیت، افزایش انگیزه، تقویت اعتمادبه نفس و شکل گیری نگرش مثبت نسبت به یادگیری را نیز به همراه دارد و در نهایت به ارتقای کیفیت نظام آموزشی کمک می کند.

کلیدواژه ها:

همکاری آموزشی ، افت تحصیلی ، تعامل معلم و دانش آموز ، انگیزش تحصیلی ، پیشرفت تحصیلی