الگوی نبوی حکمرانی حقوق مدار؛ بازسازی مبانی عدالت، پاسخگویی و مسئولیت عمومی در سیره پیامبر(ص)

حکمرانی عمومی زمانی می تواند از مشروعیت پایدار برخوردار باشد که اعمال قدرت، افزون بر برخورداری از مبنای مشروع، در چارچوب عدالت، رعایت حقوق و پاسخگویی عمومی سامان یابد. در این میان، سیره پیامبر اکرم(ص) ظرفیت مهمی برای بازسازی الگوی حکمرانی حقوق مدار دارد؛ با این حال، بخش قابل توجهی از مطالعات موجود، سیره نبوی را عمدتا از منظر تاریخی، اخلاقی یا سیاسی بررسی کرده و کمتر به استخراج یک الگوی منسجم حقوق عمومی از آن پرداخته است. پژوهش حاضر با هدف بازسازی مبانی الگوی نبوی حکمرانی حقوق مدار، این پرسش را بررسی می کند که چگونه می توان از سیره پیامبر(ص)، اصولی برای تحدید قدرت، تضمین حقوق شهروندان، پاسخگویی حاکم و مسئولیت عمومی استخراج کرد. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد فقهی کلامی حقوقی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در منطق نبوی، قدرت عمومی نه امتیازی مستقل، بلکه امانتی مقید به عدالت، رعایت حقوق، مصالح عمومی و مسئولیت در برابر جامعه است. بر پایه این یافته، الگوی پیشنهادی پژوهش بر هفت رکن قانونمندی، عدالت، کرامت و حقوق شهروندان، پاسخگویی، مشارکت و مشورت، مسئولیت عمومی و نظارت استوار می شود. نوآوری پژوهش در آن است که این عناصر را به صورت مجموعه ای پراکنده از آموزه های سیره بررسی نمی کند، بلکه آنها را در قالب یک الگوی حقوق عمومی منسجم بازسازی کرده و نسبت میان مشروعیت، تحدید قدرت، پاسخگویی و مسئولیت را تبیین می کند. نتیجه آنکه سیره نبوی می تواند مبنایی هنجاری برای صورت بندی الگویی از حکمرانی باشد که در آن اعتبار قدرت عمومی نه صرفا از منشا آن، بلکه از نحوه اعمال مسئولانه، عادلانه و حقوق مدار آن نیز ناشی می شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی حقوق مدار ، سیره نبوی ، عدالت ، پاسخگویی عمومی ، مسئولیت حاکم