قراردادهای هوشمند در ترازوی حقوق ایران: از اعتبارسنجی تا چالش های ضمانت اجرا

ظهور فناوری بلاکچین و قراردادهای هوشمند، تحولی بنیادین در ساختار سنتی روابط قراردادی ایجاد کرده است. قراردادهای هوشمند به عنوان کدهای نرم افزاری خوداجرا، تعهدات طرفین را بدون نیاز به واسطه های سنتی و با تکیه بر منطق «اگر... آنگاه...» به اجرا درمی آورند. . با وجود کارکرد فنی چشمگیر این پدیده، پرسش های بنیادینی درباره وضعیت حقوقی و به ویژه ضمانت اجرای این قراردادها در نظام حقوقی ایران مطرح است. نوشتار حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی، ضمن تبیین ماهیت و ساختار فنی قراردادهای هوشمند، به بررسی امکان شناسایی آن ها در چارچوب قواعد عمومی قراردادهای ایران پرداخته و سپس سازوکارهای ضمانت اجرای این قراردادها را در دو سطح درون سیستمی (خوداجرایی) و برون سیستمی (مراجعه به مراجع قضایی و داوری) مورد واکاوی قرار می دهد. یافته ها حاکی از آن است که اگرچه ماده ۱۰ قانون مدنی و قانون تجارت الکترونیکی ظرفیت های لازم برای پذیرش حقوقی قراردادهای هوشمند را فراهم می آورند، بااین حال خلا قانونی آشکار، نبود رویه قضایی منسجم و تعارض ویژگی تغییرناپذیری بلاکچین با نهادهای سنتی چون فسخ و اقالیم، مهم ترین موانع استقرار نظام کارآمد ضمانت اجرای این قراردادها در ایران به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، بلاکچین ، ضمانت اجرا ، ماده ۱۰ قانون مدنی ، خوداجرایی ، حقوق ایران