برساخت بزه دیده غیرآرمانی در رمان «الیور تویست»

رمان الیور تویست اثر چارلز دیکنز، افزون بر آنکه روایتی ادبی از فقر، یتیمی، بزهکاری و آسیب های اجتماعی انگلستان عصر ویکتوریاست، متنی قابل تامل برای مطالعه چگونگی شکل گیری و مشروعیت یابی مفهوم «بزه دیده» در بستر اجتماعی و نهادی است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که چرا همه شخصیت هایی که در رمان در معرض خشونت، استثمار، فقر، طرد اجتماعی و سوءاستفاده قرار می گیرند، به یک اندازه در جایگاه «بزه دیده مشروع» قرار نمی گیرند. پژوهش با بهره گیری از رویکرد میان رشته ای و روش تحلیل کیفی تفسیری، از یک سو نظریه «بزه دیده آرمانی» نیلس کریستی و از سوی دیگر مفاهیم بزه دیدگی ساختاری، هم پوشانی بزه دیدگی و بزهکاری و بزه دیده شناسی انتقادی را برای تحلیل شخصیت های رمان به کار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیکنز میان دو الگوی متفاوت بزه دیدگی تمایز ایجاد می کند: نخست، بزه دیده ای همچون الیور که به دلیل کودکی، یتیمی، بی گناهی، فقدان عاملیت مجرمانه و قرارگرفتن در برابر مجرمان آشکار، از ظرفیت بالایی برای کسب همدلی و مشروعیت برخوردار است؛ دوم، بزه دیدگانی همچون نانسی و کودکان شبکه فگین که در عین قربانی شدن توسط فقر، خانواده، نهادهای رسمی و شبکه های مجرمانه، به دلیل مشارکت در رفتارهای مجرمانه یا قرارگرفتن در حاشیه اخلاق رسمی، از «بزه دیدگی آرمانی» فاصله می گیرند. بر این اساس، رمان نشان می دهد که بزه دیدگی صرفا نتیجه واردشدن آسیب نیست، بلکه در فرآیندی اجتماعی و روایی، بر اساس معیارهایی همچون بی گناهی، احترام اجتماعی، ضعف، نوع رابطه با بزهکار و میزان فاصله از نظم رسمی تعریف می شود. نوآوری پژوهش در صورت بندی مفهوم «برساخت بزه دیده غیرآرمانی» در رمان و تحلیل هم زمان رابطه میان بزه دیدگی، بزهکاری و ساختارهای اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

الیور تویست ، چارلز دیکنز ، بزه دیده آرمانی ، بزه دیده غیرآرمانی ، بزه دیده بزهکار ، حقوق کودک.