اثر رفتار پیشین متعاقد در تفسیر قراردادهای خصوصی؛ مطالعه ای در منع رفتار متناقض

اصل لزوم قراردادها، ثبات روابط حقوقی و ضرورت احترام به اراده مشترک طرفین، از مبانی اساسی حقوق قراردادها محسوب می شود. با وجود این، اراده طرفین همواره در قالب الفاظ صریح قرارداد متجلی نمی شود و رفتار آنان پیش و پس از انعقاد قرارداد می تواند در کشف قصد مشترک و تعیین حدود تعهدات قراردادی موثر باشد. یکی از مصادیق مهم رفتار موثر در این زمینه، رفتار پیشین متعاقد است؛ رفتاری که ممکن است در جریان مذاکرات، انعقاد قرارداد یا اجرای اولیه تعهدات، تصویری مشخص از برداشت و انتظار طرفین نسبت به مفاد قرارداد ایجاد کند. مسئله اساسی آن است که آیا می توان چنین رفتاری را در تفسیر قرارداد مورد استناد قرار داد و آیا طرفی که بر مبنای رفتار پیشین خود، برداشت یا وضعیت حقوقی مشخصی را در طرف مقابل ایجاد کرده است، می تواند متعاقبا موضعی متعارض با رفتار پیشین خود اتخاذ کند؟پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، جایگاه رفتار پیشین متعاقد را در تفسیر قراردادهای خصوصی بررسی می کند و نسبت آن را با اصل منع رفتار متناقض مورد تحلیل قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که رفتار پیشین طرفین، در صورت برخورداری از اوصاف لازم از جمله وضوح، استمرار و قابلیت ایجاد اعتماد متعارف، می تواند به عنوان یکی از قرائن کشف قصد مشترک در تفسیر قرارداد مورد توجه قرار گیرد. با این حال، صرف وجود رفتار پیشین برای ایجاد منع حقوقی نسبت به رفتار بعدی کافی نیست و باید میان رفتار پیشین واجد ارزش تفسیری و رفتاری که به طور متعارف اعتماد مشروع طرف مقابل را ایجاد کرده است، تفکیک کرد. بر این اساس، منع رفتار متناقض در حقوق ایران را می توان نه الزاما به عنوان قاعده ای مستقل و مطلق، بلکه در پیوند با اصولی همچون لزوم قرارداد، حسن نیت، منع سوءاستفاده از حق و حمایت از اعتماد مشروع تحلیل کرد.

کلیدواژه ها:

رفتار پیشین ، تفسیر قرارداد ، رفتار متناقض ، قصد مشترک ، حسن نیت ، اعتماد مشروع