قضا و قدر در تشریع و مصادیق فردی و اجتماعی آن در قرآن کریم

قضا و قدر از مباحث مهم در حوزه معارف اعتقادی و کلامی اسلام است که افزون بر نظام تکوین، در قلمرو تشریع و احکام الهی نیز قابل بررسی است. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین مفهوم قضا و قدر در تشریع و شناسایی برخی از مصادیق فردی و اجتماعی آن در قرآن کریم است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع تفسیری و کلامی انجام شده است. در این پژوهش، پس از بررسی مفاهیم «قضا»، «قدر» و «تشریع»، روشن شد که قضا به معنای حکم و حتمیت یافتن و قدر به معنای تعیین اندازه، حدود و ویژگی های امور است و در حوزه تشریع، به تعیین و تثبیت احکام و دستورهای الهی برای هدایت انسان اشاره دارد. بررسی آیات قرآن نشان می دهد که تشریع الهی، عرصه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان را دربرمی گیرد. در حوزه فردی، حسن معاشرت با همسران، حتی در صورت ناخوشایندی آنان، و تشریع فریضه حج در چارچوب استطاعت، از نمونه های این امر است. در حوزه اجتماعی نیز نهی از استهزا، عیب جویی و القاب ناپسند و ایجاد محبت و الفت میان مومنان، از مصادیق برجسته تشریع الهی به شمار می آید. یافته های پژوهش نشان می دهد که قضا و قدر تشریعی، بیانگر نظام قانون مند و حکیمانه ای است که خداوند برای تنظیم رفتار انسان و سامان دهی روابط فردی و اجتماعی او مقرر کرده است؛ به گونه ای که احکام الهی ضمن توجه به ظرفیت و شرایط انسان، زمینه دستیابی او به کمال، کرامت، سعادت و انسجام اجتماعی را فراهم می سازند.

کلیدواژه ها:

قضا ، قدر ، قضا و قدر تشریعی ، تشریع ، قرآن کریم ، احکام الهی ، مصادیق فردی ، مصادیق اجتماعی.