مسئولیت مدنی ناشی از تصمیم های هوش مصنوعی؛ چالش های نوین و راهکارهای حقوقی در پرتو حقوق ایران و نظام های حقوقی پیشرو

گسترش روزافزون سامانه های هوش مصنوعی موجب شده است که بخش قابل توجهی از تصمیم های اقتصادی، درمانی، قضایی، بانکی، حمل ونقل و اداری توسط الگوریتم های هوشمند اتخاذ شود. اگرچه این فناوری مزایای فراوانی از جمله افزایش دقت، کاهش هزینه ها و سرعت تصمیم گیری را به همراه دارد، اما بروز خسارات ناشی از تصمیم های مستقل یا نیمه مستقل هوش مصنوعی، یکی از پیچیده ترین مباحث مسئولیت مدنی در حقوق معاصر محسوب می شود. پرسش اساسی آن است که در صورت ورود زیان ناشی از تصمیم یک سامانه هوش مصنوعی، مسئول جبران خسارت چه شخصی خواهد بود؛ تولیدکننده نرم افزار، برنامه نویس، مالک سامانه، بهره بردار، کاربر یا خود سامانه؟این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و مطالعه تطبیقی، مبانی مسئولیت مدنی ناشی از تصمیم های هوش مصنوعی را در حقوق ایران، اتحادیه اروپا، ایالات متحده و انگلستان مورد بررسی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که قواعد سنتی مسئولیت مبتنی بر تقصیر، در بسیاری از موارد توان پاسخگویی به خسارات ناشی از سامانه های خودآموز را ندارند. از سوی دیگر، گرایش نظام های حقوقی پیشرفته به سمت توسعه نظریه مسئولیت محض، توزیع ریسک، بیمه اجباری و ایجاد نظام های جبران خسارت ویژه هوش مصنوعی در حال افزایش است.در پایان پیشنهاد می شود قانونگذار ایران ضمن تدوین قانون جامع هوش مصنوعی، رژیم خاص مسئولیت مدنی برای سامانه های هوشمند ایجاد کرده و با الهام از مقررات اتحادیه اروپا، مسئولیت را میان تولیدکننده، عرضه کننده و بهره بردار تقسیم نماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، جبران خسارت ، مسئولیت محض ، الگوریتم ، حقوق فناوری.