تحلیل چالش های تدریس دین در جوامع چندفرهنگی و راهکارهای تقویت همگرایی فرهنگی

هدف پژوهش حاضر تحلیل چالش های تدریس دین در جوامع چندفرهنگی و تبیین نقش راهکارهای آموزشی و ارتباطی در تقویت همگرایی فرهنگی بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود که در سال ۱۴۰۵ انجام شد. جامعه آماری پژوهش را معلمان و متخصصان حوزه تعلیم وتربیت تشکیل دادند که از میان آنان ۳۱۲ نفر با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس و با رعایت معیارهای ورود به مطالعه انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته چالش های تدریس دین، شامل مولفه های تفاوت های فرهنگی و اعتقادی، کلیشه های دینی، محدودیت های برنامه درسی، ضعف آموزش بین فرهنگی و چالش های ارتباطی، و نیز پرسشنامه راهکارهای تقویت همگرایی فرهنگی شامل مولفه های گفت وگوی بین فرهنگی، یادگیری مشارکتی، احترام به تنوع، تربیت تفکر انتقادی و شایستگی بین فرهنگی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر متخصصان بررسی و شاخص های CVI و CVR در دامنه مطلوب قرار گرفت و پایایی پرسشنامه ها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۸۹ و ۰/۹۱ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و SmartPLS تحلیل شد. نتایج تحلیل مسیر نشان داد چالش های فرهنگی و اعتقادی تاثیر منفی و معناداری بر کیفیت تدریس دین و ظرفیت همگرایی فرهنگی دارند (β=−۰/۳۸، p<۰/۰۰۱)، در حالی که شایستگی بین فرهنگی معلمان اثر مثبت و معناداری بر همگرایی فرهنگی نشان داد (β=۰/۴۱، p<۰/۰۰۱). همچنین، گفت وگوی بین فرهنگی و یادگیری مشارکتی به ترتیب دارای اثر مستقیم ۰/۲۹ و ۰/۲۵ بر همگرایی فرهنگی بودند. اثر غیرمستقیم شایستگی بین فرهنگی معلمان بر همگرایی فرهنگی از طریق کیفیت تدریس دین نیز معنادار بود (β=۰/۱۴، p<۰/۰۱) که بیانگر نقش میانجی کیفیت تدریس دین در این رابطه است. مدل پیشنهادی توانست ۴۸ درصد از واریانس همگرایی فرهنگی و ۳۷ درصد از واریانس کیفیت تدریس دین را تبیین کند. شاخص های ارزیابی مدل نیز برازش قابل قبولی را نشان دادند (SRMR=۰/۰۶۲، NFI=۰/۹۰ و RMS_theta=۰/۱۱). در مجموع، یافته ها نشان می دهد چالش اصلی تدریس دین در محیط های چندفرهنگی صرفا ناشی از تفاوت های اعتقادی نیست، بلکه ضعف در شایستگی بین فرهنگی، گفت وگوی آموزشی و روش های تدریس مشارکتی می تواند این تفاوت ها را به مانعی برای همگرایی تبدیل کند. بر این اساس، بازنگری در برنامه های تربیت و توانمندسازی معلمان، تقویت آموزش بین فرهنگی، استفاده از روش های گفت وگومحور و مشارکتی و طراحی محتوای دینی حساس به تنوع فرهنگی می تواند زمینه شکل گیری محیط های آموزشی مبتنی بر احترام متقابل، کاهش کلیشه های فرهنگی و افزایش همگرایی اجتماعی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

تدریس دین ، جوامع چندفرهنگی ، همگرایی فرهنگی ، شایستگی بین فرهنگی ، گفت وگوی بین فرهنگی ، یادگیری مشارکتی ، تنوع فرهنگی