مدیریت بحران و تاب آوری سازمانی در محیط های آموزشی با تمرکز بر چالش های دوران پساکرونا

همه گیری کووید-۱۹ نشان داد که نظام های آموزشی نه تنها در برابر بحران های بهداشتی، بلکه در برابر اختلالات فناورانه، روان شناختی، اجتماعی و سازمانی نیز آسیب پذیرند و تداوم فعالیت مدرسه به ظرفیت آن برای پیش بینی، مواجهه و سازگاری با شرایط غیرمنتظره وابسته است. پیامدهای بحران پس از بازگشایی مدارس نیز به پایان نرسید و مسائلی همچون افت یادگیری، فرسودگی کارکنان، اختلال در ارتباطات، افزایش انتظارات ذی نفعان، ضرورت استفاده از فناوری های دیجیتال و نیاز به بازسازی اعتماد سازمانی، مدیریت مدرسه را با الزامات جدیدی مواجه ساخت. پژوهش حاضر با هدف تبیین مولفه های مدیریت بحران و تاب آوری سازمانی در محیط های آموزشی با تمرکز بر چالش های دوران پساکرونا انجام شد. پژوهش از رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی بهره گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از مدیران و کارکنان آموزشی دارای تجربه مستقیم مواجهه با اختلالات ناشی از همه گیری و دوره پساکرونا بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های شبیه سازی شده پژوهش نشان داد که تجربه تاب آوری سازمانی در محیط آموزشی در پنج مضمون اصلی شامل «آمادگی و پیش بینی بحران»، «رهبری و تصمیم گیری انعطاف پذیر»، «ارتباطات و سرمایه اجتماعی مدرسه»، «ظرفیت فناورانه و تداوم آموزشی» و «یادگیری سازمانی و بازسازی پس از بحران» قابل تبیین است. در میان این ابعاد، آمادگی سازمانی، انعطاف پذیری تصمیم گیری، دسترسی به زیرساخت های فناورانه و حمایت روانی–اجتماعی از کارکنان و دانش آموزان نقش محوری در حفظ تداوم عملکرد مدرسه داشتند. نتایج نشان می دهد تاب آوری آموزشی صرفا بازگشت به وضعیت پیش از بحران نیست، بلکه فرایندی پویا برای یادگیری، بازآرایی منابع، اصلاح رویه ها و ایجاد ظرفیت های جدید است. ازاین رو، مدیران مدارس باید مدیریت بحران را از واکنش مقطعی به رویکردی راهبردی، پیش نگر و یادگیرنده تبدیل کنند.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، تاب آوری سازمانی ، مدارس ، پساکرونا ، رهبری آموزشی ، تداوم آموزشی ، تحول دیجیتال