تحلیل دیدگاه های فلسفی درباره نقش معلم در فرایند تعلیم وتربیت

نقش معلم یکی از مسائل بنیادین فلسفه تعلیم وتربیت است که در مکاتب و سنت های فلسفی مختلف بر اساس برداشت متفاوت از انسان، معرفت، ارزش و غایت تربیت تفسیر شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و مقایسه دیدگاه های فلسفی درباره جایگاه و نقش معلم در فرایند تعلیم وتربیت و استخراج دلالت های آنها برای معلم معاصر انجام شد.پژوهش حاضر از نوع مروری تحلیلی است و با استفاده از روش اسنادی و کتابخانه ای انجام شده است. آثار اصلی و منابع معتبر مرتبط با فلسفه تعلیم وتربیت، مکاتب فلسفی کلاسیک و معاصر و دیدگاه های شماری از فیلسوفان مسلمان و غربی بررسی و بر اساس محورهایی شامل جایگاه معلم، رابطه معلم و فراگیر، اقتدار تربیتی، نقش اخلاقی، انتقال دانش، پرورش استقلال و مسئولیت اجتماعی تحلیل و مقایسه شدند.یافته ها نشان داد ایدئالیسم بر نقش عقلانی و اخلاقی معلم، رئالیسم بر صلاحیت علمی، پراگماتیسم بر سازمان دهی تجربه و مکاتب آزادی محور بر استقلال فراگیر تاکید دارند. در مکاتب معاصر، پایدارگرایی معلم را حافظ میراث عقلانی، اساسی گرایی او را مسئول انتقال دانش های بنیادی و بازسازی گرایی اجتماعی معلم را عامل پرورش آگاهی انتقادی می داند. در فلسفه اسلامی نیز معلم علاوه بر انتقال دانش، مربی اخلاقی و هدایتگر مسیر رشد و کمال انسان محسوب می شود. مقایسه دیدگاه ها نشان داد که اختلاف آنها عمدتا به میزان اقتدار معلم، نوع رابطه با فراگیر و اهداف نهایی تربیت مربوط است.هیچ دیدگاه فلسفی به تنهایی نمی تواند تمامی ابعاد نقش معلم را تبیین کند. الگویی جامع از معلم معاصر مستلزم تلفیق صلاحیت علمی، هدایت اخلاقی، طراحی تجربه یادگیری، احترام به استقلال فراگیر، پرورش تفکر انتقادی و مسئولیت اجتماعی است. بر این اساس، برنامه های تربیت معلم نیز باید از آموزش صرف روش های تدریس فراتر رفته و به ابعاد فلسفی، اخلاقی و اجتماعی حرفه معلمی توجه کنند.

کلیدواژه ها:

فلسفه تعلیم وتربیت ، نقش معلم ، مکاتب فلسفی ، تربیت معلم ، تعلیم وتربیت