بررسی مفهوم تربیت اخلاقی در اندیشه فیلسوفان مسلمان و فیلسوفان غربی

تربیت اخلاقی یکی از بنیادی ترین موضوعات در فلسفه تعلیم و تربیت است که به چگونگی شکل گیری شخصیت اخلاقی، پرورش فضایل، توسعه قضاوت اخلاقی و هدایت انسان به سوی زندگی مطلوب می پردازد. فیلسوفان مسلمان و غربی، بر اساس مبانی انسان شناختی، معرفت شناختی و ارزش شناختی متفاوت، تبیین های متنوعی از ماهیت، اهداف و روش های تربیت اخلاقی ارائه کرده اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه مفهوم تربیت اخلاقی در اندیشه فیلسوفان مسلمان و غربی انجام شده است.این مطالعه با روش مروری تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده است. دیدگاه های برجسته فیلسوفان مسلمان، از جمله فارابی، ابن سینا، مسکویه و غزالی، و فیلسوفان و نظریه پردازان غربی، از جمله افلاطون، ارسطو، کانت، دیویی و کولبرگ، بر اساس منابع معتبر فلسفی و پژوهش های مرتبط بررسی و در محورهایی نظیر غایت تربیت، مفهوم فضیلت، جایگاه عقل، نقش عادت، آزادی و مسئولیت، رابطه فرد و جامعه و نسبت معرفت و عمل مقایسه شده اند.نتایج نشان داد که در بخش مهمی از فلسفه اسلامی، تربیت اخلاقی با مفاهیمی همچون سعادت، کمال نفس، تهذیب اخلاق، اعتدال قوای انسانی، فضیلت و پیوند عقل و عمل ارتباط دارد. در مقابل، فلسفه غرب طیفی از رویکردها را شامل می شود؛ از تربیت فضیلت محور و عادت اخلاقی در اندیشه ارسطو تا خودآیینی و وظیفه اخلاقی در فلسفه کانت، تجربه اجتماعی در اندیشه دیویی و رشد استدلال اخلاقی در نظریه کولبرگ. مهم ترین اشتراک دو سنت، تاکید بر تربیت پذیری انسان و ناکافی بودن شناخت صرف برای تحقق رفتار اخلاقی است. تفاوت های اصلی نیز در منشا ارزش های اخلاقی، تفسیر غایت نهایی انسان، جایگاه وحی، مفهوم خودآیینی و مبانی الزام اخلاقی مشاهده شد.تربیت اخلاقی فرایندی چندبعدی است که تحقق آن مستلزم تلفیق شناخت اخلاقی، فضیلت، انگیزش، عادت، عقلانیت، مسئولیت و عمل است. مطالعه تطبیقی دو سنت نشان می دهد که بهره گیری نقادانه از ظرفیت های فلسفه اسلامی و غربی می تواند چارچوب جامع تری برای تربیت اخلاقی معاصر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تربیت اخلاقی ، فلسفه اسلامی ، فلسفه غرب ، فضیلت اخلاقی ، فلسفه تعلیم و تربیت