گذار از آموزش سنتی به تدریس مسئله محور در درس دین و قرآن برای تقویت تفکر انتقادی

تحولات سریع اجتماعی، گسترش دسترسی دانش آموزان به منابع متنوع اطلاعاتی و تغییر ماهیت یادگیری در عصر دیجیتال، ضرورت بازنگری در شیوه های سنتی آموزش مفاهیم دینی را بیش از گذشته آشکار ساخته است. در الگوهای مبتنی بر انتقال مستقیم محتوا، بخش قابل توجهی از فرایند یادگیری ممکن است به حفظ مفاهیم، آیات و گزاره های دینی محدود شود؛ در حالی که تربیت دینی اثربخش نیازمند توانایی تحلیل، استدلال، ارزیابی شواهد، گفت وگوی منطقی و کاربرد آموزه های دینی در موقعیت های واقعی زندگی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی گذار از آموزش سنتی به تدریس مسئله محور در درس دین و قرآن و شناسایی سازوکارهای موثر این رویکرد در تقویت تفکر انتقادی انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان ۲۴ نفر از معلمان و صاحب نظران دارای تجربه تدریس درس دین و قرآن بودند که با نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و پس از پیاده سازی، با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های حاصل از داده های فرضی پژوهش نشان داد که گذار به تدریس مسئله محور در پنج مضمون اصلی شامل «تغییر نقش معلم از انتقال دهنده محتوا به تسهیلگر تفکر»، «مسئله محور کردن مفاهیم و پیوند آنها با موقعیت های واقعی زندگی»، «تقویت گفت وگوی استدلالی و ارزیابی شواهد»، «افزایش مشارکت و یادگیری مشارکتی» و «بازطراحی ارزشیابی برای سنجش فرایندهای تفکر» قابل تبیین است. تحلیل مضامین نشان داد که مسئله محوری زمانی بیشترین ظرفیت را برای تقویت تفکر انتقادی دارد که مسئله ها واقعی، معنادار و متناسب با محتوای دینی باشند و معلم به جای ارائه پاسخ نهایی، دانش آموزان را به پرسشگری، بررسی دیدگاه های متفاوت و استدلال بر اساس شواهد هدایت کند. بر این اساس، گذار از آموزش سنتی به تدریس مسئله محور مستلزم تغییر هم زمان در نقش معلم، طراحی فعالیت های یادگیری، فرهنگ گفت وگوی کلاس و نظام ارزشیابی است و می تواند زمینه پیوند میان سواد دینی، تفکر انتقادی و تصمیم گیری اخلاقی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

تدریس مسئله محور ، تفکر انتقادی ، آموزش دین و قرآن ، یادگیری فعال ، تربیت دینی ، پرسشگری ، گفت وگوی استدلالی